16 Νοεμβρίου , 2026 • 16 MINS READ
Βιβλία που εμπνέουν: Τι διαβάζει ο Σάββας Σαββόπουλος;

Περίληψη: Ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, με πολύχρονο κλινικό και ερευνητικό έργο, Σάββας Σαββόπουλος αποκαλύπτει τα 4 βιβλία που τον έχουν σημαδέψει.
Ο Σάββας Σαββόπουλος είναι ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, διδάσκων ψυχαναλυτής της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας και μέλος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης. Είναι επίσης ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας και μέλος του Ινστιτούτου Ψυχοσωματικής των Παρισίων. Είναι διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Γενεύης, όπου και εργάστηκε για έντεκα χρόνια στα εκεί πανεπιστημιακά ψυχιατρικά ιδρύματα. Έχει πλούσιο έργο σε διάφορα πεδία της Ψυχιατρικής, της Ψυχανάλυσης και της Ψυχοσωματικής. Έχει γράψει άρθρα που δημοσιεύτηκαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Τα πιο γνωστά του βιβλία είναι: Επτά παραμύθια Ζωής. Είναι η Νόσος ένα Αμετάφραστο Μήνυμα;, Εμείς και η Ψυχή μας, Όλα όσα θα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή. Μία συζήτηση με τον Κώστα Γιαννακίδη, Σώμα από Ουρανό, Ψυχή από Χώμα– Η Δημιουργία του Ψυχοσωματικού Ανθρώπου, Ο Μηχανιστικός Άνθρωπος–Σιωπές της Ψυχής, Ρωγμές του Σώματος.
Το τελευταίο του βιβλίο, με τίτλο "Σώμα και Ψυχή” και υπότιτλο “Σκέψεις για το σώμα, την ψυχή και τον σύγχρονο άνθρωπο”, είναι ένα ημερολόγιο ιδανικό και για εμάς και για δώρο στους φίλους μας: είτε βρίσκεσαι σε προσωπική αναζήτηση, είτε κάνεις ψυχοθεραπεία, είτε απλώς νιώθεις ότι κάτι μέσα σου αποζητά να ακουστεί, αυτό το ημερολόγιο είναι για σένα. Ένας έξυπνος, ουσιαστικός σύντροφος για τις επόμενες 365 μέρες. Βρίσκεται από τα τέλη Σεπτεμβρίου στα ράφια των βιβλιοπωλείων Public.
Επιλογές από τη βιβλιοθήκη του Σάββα Σαββόπουλου
«Δύο ψυχές κατοικούν, αλίμονο, στα στήθη μου, και η μια από την άλλη θέλει να χωριστεί.»

Όμηρος, “Οδύσσεια”: Αποτελεί τη μήτρα κάθε πνευματικού έργου. Συμβολίζει την ανθρώπινη προσπάθεια για επιβίωση, την επιστροφή στις ρίζες και την ωρίμανση μέσα από μεγάλες δυσκολίες. Βασικό εργαλείο για να πετύχει κανείς τους στόχους του είναι η νόηση, καθώς και η αφοσίωση σε πανανθρώπινες αξίες.
William Faulkner, “Καθώς ψυχορραγώ”: Αφηγείται την ιστορία μιας φτωχής οικογένειας η οποία, αποπροσανατολισμένη και σε σύγχυση, αλλά και με τις έντονες προσωπικές πεποιθήσεις κάθε μέλους της, διασχίζει τον αμερικανικό Νότο κουβαλώντας το πτώμα της μητέρας. Αυτό το ταξίδι, που στοχεύει στην πραγμάτωση της επιθυμίας της θανούσας και στην επιβίωση των υπολοίπων, τους ξεπερνά όλους και αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, μια αμερικανική «Οδύσσεια».
Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε, “Φάουστ”: Ο Φάουστ εκπροσωπεί τον άνθρωπο που δεν επαναπαύεται, που θέλει να καταλάβει (με τη διττή έννοια) τον κόσμο, αλλά συνειδητοποιεί τα όρια της θνητής του φύσης. Συμβολίζει επίσης τον πειρασμό, τον κυνισμό και την έπαρση του νου που προσπαθεί να υπερβεί τα όρια της ηθικής και της φύσης, προκειμένου να γευτεί εμπειρίες και να αποκτήσει ιδιότητες που αποδίδονται στους θεούς. Προεικονίζει και ίσως προοικονομεί τα διλήμματα που θέτει η σύγχρονη τεχνολογική πρόοδος, καθώς και τις «φαουστιανές επιλογές» που προτείνονται στον σύγχρονο άνθρωπο.
Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, “Ο Mαιτρ και η Μαργαρίτα”: Παρουσιάζεται η συντριβή του πνευματικού ανθρώπου από ένα αυταρχικό καθεστώς, το οποίο επιβάλλει σιγή, αν δεν εκκαθαρίσει όποιον εκφράζει γνώμη που το ενοχλεί. Αντίκρυ σε έναν τέτοιον ανελέητο αντίπαλο, η μόνη βοήθεια που μπορεί να περιμένει κανείς είναι από τον διάβολο και τον έρωτα. Ο διάβολος στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα παίζει και ρόλο τιμωρού για τους διεφθαρμένους υπηρέτες του καθεστώτος. Η επιρροή του Γκαίτε, τόσο στη δομή όσο και στην ουσία του έργου από τον “Φάουστ”, είναι εμφανέστατη.
Q&A με τον Σάββα Σαββόπουλο
Τα βιβλία σας απευθύνονται σε ένα ευρύ κοινό που δεν έχει απαραίτητα σχέση με την ψυχανάλυση. Όταν παίρνατε απόφαση να «μεταφράσετε» έναν τόσο εξειδικευμένο κλάδο σε γλώσσα αντιληπτή σε όλους, είχατε κάποιον δισταγμό ή έντονο προβληματισμό;
Βέβαια ανησυχούσα αν θα μπορέσω να εκφράσω στη γλώσσα της καθημερινότητας όσα είχα μάθει στην ψυχιατρική και στην ψυχανάλυση στην εκπαίδευση, στη δουλειά μου, στα συνέδρια και στις συζητήσεις με συναδέλφους. Σωστά χρησιμοποιείτε τον όρο μετάφραση, γιατί κείμενα και έννοιες που προέρχονται από μια ιδιαίτερη γλώσσα ενός επιστημονικού πεδίου θα πρέπει να μεταφραστούν στην καθομιλουμένη. Ήταν μία πρόκληση το αν οι σκέψεις μου, τις οποίες είχα μάθει να εκφράζω με ένα ιδιαίτερο λεξιλόγιο, θα έχαναν κάτι από την αξία τους στη μετάφραση. Ωστόσο αποτελούσε κίνητρο η σκέψη ότι, αν κάτι το έχω καταλάβει καλά, θα είμαι σε θέση να το αποδώσω στη γλώσσα την οποία μοιράζομαι με τον συνομιλητή μου, τον ακροατή μου, τον αναγνώστη μου. Αν δεν τα κατάφερνα καλά, θα σήμαινε ότι δεν τα κατέχω, δεν τα έχω καταλάβει επαρκώς. Όπως έλεγε και ο Wittgenstein, «τα όρια της γλώσσας μου σημαίνουν τα όρια του κόσμου μου». Σε αυτή τη μεταφραστική προσπάθεια με βοήθησαν δύο άνθρωποι.
Πρώτη ήταν η Αθηνά Ευθυμίου, φιλόλογος και ποιήτρια. Ανέλαβε την επιμέλεια του βιβλίου μου “Επτά παραμύθια Ζωής. Είναι η Νόσος ένα Αμετάφραστο Μήνυμα;” στο οποίο αναφέρθηκα σε ψυχοσωματικές παραμέτρους του καρκίνου. Στο πλαίσιο της συνεργασίας μας που διήρκεσε για πάνω από έναν χρόνο, μου επισήμαινε πόσο ακαταλαβίστικη ήταν η μία ή η άλλη πρόταση, ακόμη και ολόκληρο κεφάλαιο. Μου έλεγε «για να καταλάβει το βιβλίο ο μέσος αναγνώστης, θα πρέπει να το καταλαβαίνω κι εγώ. Διαφορετικά κάν’ το για τους συναδέλφους σου». Ήταν πολύ επίπονο, γιατί έπρεπε να αναζητήσω εκφραστικά μέσα που μέχρι τότε δεν διέθετα.
Δεύτερος ήταν ο Κώστας Γιαννακίδης με τον οποίον γράψαμε το βιβλίο: «Εμείς και η Ψυχή μας, Όλα όσα θα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή». Μου έθετε ερωτήματα παίρνοντας τη θέση του αναγνώστη – πολίτη για ζητήματα που αφορούν την ψυχιατρική και την ψυχανάλυση. Αν οι απαντήσεις μου δεν του ήταν κατανοητές, μου έλεγε «γιατρέ πάρτο αλλιώς, δεν καταλαβαίνω Χριστό». Οπότε, την ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος, προχώρησα και με αυτό το βιβλίο, που βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στο αναγνωστικό κοινό. Είμαι λοιπόν ευγνώμων στους δύο αυτούς συνεργάτες – δασκάλους.
Το “Εμείς και η Ψυχή μας: Όλα όσα θέλατε να ρωτήσετε έναν ψυχίατρο-ψυχαναλυτή” έγινε best seller. Σας εξέπληξε η αποδοχή που είχε, ή γνωρίζατε πως υπήρχε εκεί έξω μία τέτοια ανάγκη από το κοινό; Θα λέγατε ότι βοήθησε η μορφή Q&A και το γεγονός ότι ο Κώστας Γιαννακίδης που έκανε τις εύστοχες, όπως μας είπατε, ερωτήσεις δήλωνε επιφυλακτικός απέναντι στην ψυχανάλυση;
Γνώρισα τον Κώστα Γιαννακίδη στο πλαίσιο συζητήσεών μας στην τηλεόραση και σε podcasts για ζητήματα ψυχικής υγείας. Μου είπε ότι στις αλληλεπιδράσεις του με το κοινό είχε αισθανθεί την ανάγκη για μία ακριβή επιστημονική ενημέρωση για θέματα ψυχικής υγείας σε έναν καθημερινό λόγο υπό τη μορφή ερωτήσεων -απαντήσεων. Ήταν μια πρόκληση να γνωρίσω καλύτερα τη γλώσσα μας ώστε πράγματα που ήξερα και τα χρησιμοποιούσα στον στενά επαγγελματικό και εκπαιδευτικό χώρο να τα πω σε απλά νέα ελληνικά. Το ότι ο Κώστας ήταν επιφυλακτικός για την ψυχανάλυση ήταν χρήσιμο για μένα, γιατί δεν έπαιρνε ως δεδομένη αλήθεια ό,τι υποστήριζα στη συζήτησή μας. Όταν ορισμένες φορές επιχειρούσα να του εξηγήσω κάποιες ψυχικές διαταραχές που είχαν τη ρίζα τους στην απαγόρευση και την απώθηση σεξουαλικών παιδικών επιθυμιών, μου έλεγε «Πού τα σκέφτεστε αυτά τα ανώμαλα πράγματα;». Αυτό με διασκέδαζε και ήταν κίνητρο για να του πω ακόμα περισσότερα.
Σας προβληματίζει αυτή η υπεραφθονία βιβλίων αυτοβελτίωσης και προσωπικής ανάπτυξης από ανθρώπους που δεν είναι κλινικοί ψυχολόγοι; Ποιοι οι κίνδυνοι όταν εμπιστεύεται κάποιος τις επιλογές του σε ανθρώπους που έχουν απλά διαισθητικές και όχι επιστημονικές γνώσεις;
Πιστεύω ότι ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει και να υποστηρίζει τις απόψεις του, ακόμα κι αν δεν είναι ειδικός σε κάποιον τομέα. Σε σχέση με τα βιβλία που αναφέρετε ίσως σε κάποιους να είναι χρήσιμα.
Η ψυχική ζωή του ανθρώπου είναι κάτι πολύτιμο και είναι μια ασπίδα για την επιβίωση και τη χαρά στη ζωή. Νομίζω ότι το βασικό δεν είναι να δώσουμε στο κοινό κάποιες συνταγές επιβίωσης και χαράς, αλλά να καλέσουμε τον αναγνώστη να σκεφτεί πάνω στον εαυτό του, σε αυτά που σκέφτεται, σε αυτά που αισθάνεται. Ένα βιβλίο που αναφέρεται στον ψυχισμό του ανθρώπου θεωρώ ότι πρέπει να δημιουργεί ερωτήματα, παρά να δίνει έτοιμες απαντήσεις. Το ζητούμενο δεν είναι να καταπίνουμε συνταγές αλλά να βρούμε την πραγματική μας επιθυμία, αυτό που μπορούμε να γίνουμε. Εάν η προσωπική μας επιθυμία παραμένει στο περιθώριο και ματαιώνεται, τότε μπορεί να αυξηθεί η ευαλωτότητα σε ψυχικές ή και σωματικές διαταραχές.

Συχνά υπάρχει αντίσταση στην ψυχανάλυση, ο φόβος, η άρνηση, η αίσθηση ότι «δεν μου χρειάζεται». Τι λέτε σε αυτούς τους ανθρώπους; Είναι τελικά απαραίτητη για όλους; Αν όχι, πότε ξέρουμε πότε… δεν είναι η σειρά μας;
Όντως υπάρχουν αντιστάσεις στο να αρχίσει κάποιος μια ψυχαναλυτική θεραπεία αλλά και στη διάρκεια της ανάλυσης όταν προσεγγίζει πράγματα που τον πλήγωσαν, απαγορευμένες παιδικές επιθυμίες. Δεν μπορεί κάποιος εύκολα να παραδεχτεί ότι σαν παιδί είχε οιδιπόδειες επιθυμίες, δηλαδή αντιπαλότητα, επιθετικότητα με ένα γονιό και ερωτική έλξη για τον άλλο. Μπορούν όμως να εμφανιστούν και άλλες αντιστάσεις, όπως αυτές που σχετίζονται με τις ναρκισσιστικές πληγές, τις εξαρτήσεις και τα πρώιμα τραύματα. Συχνά οι άνθρωποι διστάζουν να προσεγγίσουν αυτές τις πληγές, επειδή ντρέπονται γι' αυτές, σαν να τις προκάλεσαν οι ίδιοι και σαν αυτές οι πληγές να τους έχουν παραμορφώσει.
Αυτό που χρειάζεται να τους ειπωθεί είναι ότι δεν διαφέρουν από κάθε άλλο άνθρωπο που πέρασε από αυτά τα στάδια ανάπτυξης όπως εκείνοι και ο καθένας έχει τις δικές του πληγές, τις δικές του αδυναμίες. Ο άνθρωπος θέλει να ξεχάσει, να μην αναμοχλεύσει επώδυνα θέματα που έχει απωθήσει ή απαρνηθεί, ειδικά αν αυτά που έρθουν στην επιφάνεια είναι πιθανόν να διαταράξουν μία εύθραυστη ισορροπία. Σχετικά με το ερώτημα αν όλοι οι άνθρωποι χρειάζονται ψυχανάλυση, έχω την εντύπωση ότι δεν την χρειάζονται όλοι. Υπάρχουν άτομα τα οποία σε στιγμές κρίσης -στηριζόμενα ενδεχομένως και από αγαπημένα τους πρόσωπα– μπορούν να ξαναβρούν μία ικανοποιητική ψυχική ισορροπία χωρίς να προσφύγουν σε κάποιον ειδικό. Ωστόσο εάν κάποιος εκδηλώσει μια ψυχική διαταραχή που τον εμποδίζει να είναι ο εαυτός του ή ακόμα περισσότερο, αν η διαταραχή αυτή τον καθιστά δυστυχή, θεωρώ ότι μια ψυχοθεραπευτική εργασία ίσως είναι απαραίτητη, ώστε να μην εγκατασταθεί μία χρόνια ψυχιατρική συνδρομή.
Στο έργο σας ασχολείστε πολύ με τη σχέση σώματος και ψυχής, την αρρώστια ως «αμετάφραστο μήνυμα», την ψυχοσωματική διάσταση. Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι το σώμα «μιλά» όταν η ψυχή σωπαίνει; Τα αυτοάνοσα που αναπτύσσονται σε μεγάλο βαθμό στην εποχή μας, συνδέονται άμεσα με αυτή τη διάσταση;
Το αδιαίρετο της οντότητας σώματος – ψυχής είχε ήδη επισημανθεί εδώ και χιλιετίες. Κατά τον Φρόιντ, τα σωματικά συμπτώματα του τύπου της σωματο-μετατροπής, που εμφανίζονται στη νεύρωση της υστερίας, έχουν ασυνείδητο συμβολικό νόημα, το οποίο συνήθως σχετίζεται με κάποια απαγορευμένη επιθυμία. Σε αυτή την περίπτωση όντως το σώμα – μέσα από το σωματικό σύμπτωμα (π.χ. μια αφωνία ή παράλυση) – μιλάει, αλλά «μιλάει» σε μια άλλη γλώσσα.
Αντίθετα η οργανική νόσος δεν αποτελεί κατ' ανάγκην συμβολική έκφραση ασυνείδητης σύγκρουσης, η ερμηνεία της οποίας θα μπορούσε να άρει τη νόσο, όπως μπορεί να συμβεί στα συμπτώματα μετατροπής. Η εκδήλωση νόσων έχει συσχετιστεί με την αδυναμία του ψυχισμού να μιλήσει, να εκφράσει λεκτικά τα συναισθήματα. Έτσι μπορούμε να σκεφτούμε τη νόσο ως ένα «αμετάφραστο μήνυμα», στο οποίο εκ των υστέρων θα πρέπει να δώσουμε κάποιο νόημα που να ταιριάζει στην ιστορία του ασθενούς και στις εξωτερικές και εσωτερικές συγκρούσεις, οι οποίες ενδεχομένως ευνόησαν την εμφάνισή της. Π.χ. ένα έμφραγμα μπορεί να εκδηλωθεί μετά από ένα πολύ τραυματικό γεγονός, αλλά δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι κρύβει κάποιο συγκεκριμένο συμβολικό νόημα που υπάρχει στο ασυνείδητο. Ωστόσο μπορούμε να του δώσουμε το νόημα π.χ. ότι εμφανίστηκε στο πλαίσιο μιας σοβαρής ρήξης του ασθενούς με άτομο του περιβάλλοντός του.
Τα αυτοάνοσα, στα οποία αναφέρεστε, είναι εξαιρετικά διαδεδομένα στον γενικό πληθυσμό. Πολλές έρευνες έχουν δείξει τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα τους. Σε σχέση με τον ψυχισμό το χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί με την εκδήλωση αυτοάνοσων. Αλλά και η Ψυχοσωματική Σχολή των Παρισίων υποστηρίζει ότι η θεμελιώδης κατάθλιψη, η μηχανιστική σκέψη και η ψυχοσωματική αποδιοργάνωση μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση σοβαρών εξελικτικών νοσημάτων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και τα αυτοάνοσα
Ζούμε σε μια εποχή που η ψυχική υγεία έχει γίνει τάση, podcasts, self-help, mindfulness apps. Σας ανησυχεί αυτή η «εμπορευματοποίηση» της ψυχολογίας, ή βλέπετε σε αυτήν και κάτι θετικό;
Η ψυχική υγεία είναι ένα πρωτεύον ζήτημα για τον σύγχρονο άνθρωπο, ιδιαίτερα για τη γενιά Ζ και γι’ αυτό προϊόντα που θεωρείται ότι συμβάλλουν στη διατήρησή της ή στην αποκατάστασή της, εάν αυτή έχει διαταραχθεί, είναι περιζήτητα. Έτσι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες της βιομηχανίας της ευεξίας στα οποία αναφερθήκατε προσφέρονται στον καταναλωτή για να βοηθηθεί ψυχικά. Αυτό συμβαίνει παράλληλα με την παραδοσιακή ψυχιατρική ή ψυχολογική υποστήριξη από τους ειδικούς της ψυχικής υγείας. Τα παραπάνω προϊόντα ενδέχεται να είναι χρήσιμα εάν ενημερώνουν και ευαισθητοποιούν τον πολίτη – καταναλωτή για την ψυχική υγεία και, αν χρειάζεται, τον παρακινούν να ζητήσει βοήθεια από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τον ειδικό. Μάλιστα μπορεί να έχουν αρνητική επιρροή αν υποστηρίζουν ότι από μόνα τους επαρκούν για να αντιμετωπίσουν ψυχικές διαταραχές που βιώνει ο καταναλωτής.

Έχετε δουλέψει με ασθενείς με καρκίνο, έχετε ασχοληθεί με την ψυχοσωματική ιατρική. Τι σας έχει διδάξει αυτή η εμπειρία για την ανθρώπινη ψυχή που δεν διδάσκεται απαραίτητα μέσα στα ακαδημαϊκά συγγράμματα;
Οι χρόνιες ασθένειες και ειδικότερα ο καρκίνος μπορούν να είναι μεγάλοι δάσκαλοι και για τον ασθενή και για τον γιατρό. Σε μαθαίνουν να είσαι μετριόφρων, να μην παίρνεις τον εαυτό σου πολύ στα σοβαρά, και να ανακαλύπτεις τη σημασία του να ζεις δύσκολες καταστάσεις μαζί με κάποιον που νοσεί. Ειδικά στην περίπτωση του καρκίνου το «μαζί» είναι αναντικατάστατο γιατί συχνά ο ασθενής δεν βρίσκει κάποιον με τον οποίο να μοιραστεί αυτό που βιώνει. Ωστόσο δεν χρειάζεται μόνο στήριξη ο καρκινοπαθής, αλλά και ο φροντιστής του, ο οποίος αντιμετωπίζει μια επώδυνη κατάσταση και κανείς δεν τον ρωτάει πώς αισθάνεται ο ίδιος. Η ψυχοσωματική διερευνά τις καταστάσεις που οδηγούν τον ψυχισμό σε μία δομική και λειτουργική ανεπάρκεια, η οποία στερεί από το άτομο μια βασική άμυνα που προστατεύει το σώμα από εσωτερικά ή εξωτερικά τραυματικά ερεθίσματα.
Αρκετές έρευνες αναδεικνύουν τη σημασία της ψυχικής λειτουργίας και της διαχείρισης του στρες για τη σωματική υγεία, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι η καλή ψυχική λειτουργία μπορεί να μας προστατεύσει από κάθε νόσο.
Ποιο είναι το πιο συχνό λάθος που κάνουν οι άνθρωποι όταν προσπαθούν να «φροντίσουν» τον εαυτό τους, ειδικά σε περιόδους κρίσης ή αβεβαιότητας;
Ίσως το πιο συχνό λάθος των ανθρώπων στις περιπτώσεις που αναφέρεστε να συνίσταται στο ότι δεν συνειδητοποιούν αυτό που τους συμβαίνει. Αντί να αναγνωρίσουν το πρόβλημα και να σκεφτούν πάνω σ’ αυτό, καταφεύγουν σε διεξόδους που προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση, αλλά καμία λύση. Μία τέτοια φροντίδα εαυτού είναι ουσιαστικά παγίδα για το άτομο. Είναι λοιπόν ουσιαστικό να αποδεχτούμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις που γεννά μέσα μας το πρόβλημα και να τοποθετηθούμε απέναντι σ’ αυτό. Όπου χρειάζεται, να ζητήσουμε βοήθεια και, από την άλλη μεριά, εντοπίζοντας τα προβλήματα, να βάλουμε όρια σε άτομα και καταστάσεις που μας είναι ζημιογόνες. Ο τρόπος ζωής, ακόμα και σε δύσκολες περιόδους, μπορεί να αποτελέσει μια φροντίδα για τον εαυτό: σωστή διατροφή, καλός ύπνος, γυμναστική.
Ακούμε και διαβάζουμε συχνά ότι πλέον η ψυχική υγεία αναγνωρίζεται ως πολύ σημαντική και ότι στην εποχή μας έχουν αποενοχοποιηθεί τα ψυχικά νοσήματα. Ισχύει όμως στην πράξη ή εξακολουθούμε να ισοπεδώνουμε τα πάντα, χωρίς να αναγνωρίζουμε ουσιαστικά ότι ο οιοσδήποτε συνάνθρωπός μας μπορεί να ταλαιπωρείται ψυχικά;
Σίγουρα η κατάσταση δεν είναι όπως πριν μερικές δεκαετίες όταν τους ανθρώπους με ψυχικές διαταραχές τους έκλειναν στο Δαφνί, στο Νταού Πεντέλης και στη Λέρο όπου ζούσαν σαν φυλακισμένα ζώα. Η αποκάλυψη των συνθηκών διαβίωσης και «θεραπείας» αυτών των ασθενών από διεθνή μέσα ενημέρωσης προκάλεσε κατακραυγή στην Ευρώπη και αποτέλεσε το έναυσμα για να επιταχυνθεί η διαδικασία αποασυλοποίησης και ένταξης στην κοινότητα των χρόνιων ψυχιατρικών ασθενών. Επιπλέον δημιουργήθηκαν και αναπτύχθηκαν ψυχιατρικές υπηρεσίες στην κοινότητα, για τα παιδιά και τους εφήβους, για τους τοξικομανείς, τους αλκοολικούς κ.λπ. Παρά την πρόοδο και την καλύτερη αποδοχή των ψυχιατρικών ασθενών από την κοινωνία, ακόμα υφίσταται στιγματισμός για αυτούς τους συμπολίτες μας και τις οικογένειές τους και υπάρχει ανάγκη να γίνουν πολλά ακόμα για την ψυχοκοινωνική τους πλαισίωση. Μην ξεχνάμε ότι ο πολιτισμός μιας κοινωνίας μετριέται στο πώς αντιμετωπίζει τους πιο αδύναμους.
Είναι τελικά οι οθόνες ο #1 λόγος/αιτία παγκοσμίως για την κατάθλιψη;
Όχι, οι οθόνες δεν αποτελούν την πρώτη αιτία για την εκδήλωση της κατάθλιψης παγκοσμίως. Ωστόσο η προβληματική χρήση τους μπορεί να επιβαρύνει τον ύπνο και την ποιότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Στην εκδήλωση της κατάθλιψης εμπλέκονται πολλοί παράγοντες, όπως η κληρονομικότητα, ψυχολογικοί και οικονομικο-κοινωνικοί παράγοντες που δημιουργούν δυστυχία και στρες. Η κακοποίηση, η παραμέληση, η ανεργία, η φτώχεια, η μετανάστευση, τα σοβαρά ιατρικά προβλήματα επιβαρύνουν τον ψυχισμό, που μπορεί να εμφανίσει χαμηλή αυτοεκτίμηση, αυτομομφές, καταθλιπτικό συναίσθημα, χρόνιο άγχος κ.λπ. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, το 2021 οι καταθλιπτικές διαταραχές αποτελούσαν τη δεύτερη σημαντικότερη αιτία ετών ζωής με αναπηρία παγκοσμίως.
Οι εκδόσεις Παπαδόπουλος κυκλοφόρησαν ένα ημερολόγιο για το 2027, με τον τίτλο “Σώμα και Ψυχή”, όπου παρατίθενται φράσεις από τα δυο τελευταία σας βιβλία που αναφέρονται στη σχέση ψυχισμού και σώματος και στη σημασία της καλής σχέσης με τον βαθύτερο εαυτό μας. Πώς χρησιμοποιείται ένα ημερολόγιο ως εργαλείο αυτογνωσίας; Τι ρόλο παίζει η καθημερινή γραφή στη σχέση μας με τον εαυτό μας; Είναι εφικτό να δεσμευτεί κάποιος κάθε μέρα να σκέφτεται ή να πράττει κάτι μικρό για να αλλάξει σταδιακά αυτά που θεωρεί ότι χρήζουν αλλαγής;
Ένα ημερολόγιο μπορεί να αποτελέσει έναν δυνητικό χώρο συνάντησης με τον εαυτό μας. Οι φράσεις που επελέγησαν στοχεύουν να προσφέρουν κάθε μέρα ένα κίνητρο για σκέψη, για αναστοχασμό, για μια επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο.
Στον σύγχρονο πολιτισμό ζούμε συχνά με έναν μηχανιστικό τρόπο. Τρέχουμε να ανταποκριθούμε στις υποχρεώσεις μας, να πετύχουμε στόχους, να είμαστε αποτελεσματικοί, αλλά σπάνια σταματάμε για να αναρωτηθούμε τι αισθανόμαστε, τι επιθυμούμε πραγματικά και αν ο τρόπος που ζούμε ανταποκρίνεται στις βαθύτερες ανάγκες μας. Η καθημερινή γραφή μπορεί να μας βοηθήσει να δημιουργήσουμε αυτή την απαραίτητη απόσταση από την αμεσότητα της εμπειρίας. Όταν προσπαθούμε να βάλουμε σε λέξεις όσα αισθανόμαστε ή σκεφτόμαστε, τους δίνουμε μια μορφή, τα επεξεργαζόμαστε και ενδεχομένως ανακαλύπτουμε πλευρές του εαυτού μας που μέχρι τότε μας διέφευγαν. Η γραφή μπορεί έτσι να λειτουργήσει ως μια μικρή καθημερινή άσκηση ψυχικής επεξεργασίας.

Δεν πιστεύω, ωστόσο, ότι η αυτογνωσία κατακτάται με συνταγές ή με την επιβολή μιας ακόμη καθημερινής υποχρέωσης. Αυτό θα ήταν σαν να μετατρέπαμε ακόμη και τη σχέση με τον εαυτό μας σε μια μηχανιστική διαδικασία. Σημασία δεν έχει να γράφουμε υποχρεωτικά κάθε μέρα, αλλά να μπορούμε να αφιερώνουμε λίγο χρόνο στον εαυτό μας, με περιέργεια, ειλικρίνεια και χωρίς αυστηρή αυτοκριτική. Οι μικρές αλλαγές μπορούν πράγματι να αποκτήσουν μεγάλη σημασία όταν έχουν προσωπικό νόημα. Μια σκέψη, μια συνειδητοποίηση, μια διαφορετική στάση απέναντι σε έναν άνθρωπο ή μια μικρή αλλαγή στις καθημερινές μας συνήθειες μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας βαθύτερης μετακίνησης. Αρκεί να μην επιδιώκουμε απλώς να διορθώσουμε τη συμπεριφορά μας, αλλά να κατανοήσουμε και τι μας οδηγεί σε αυτήν.
Θα επιθυμούσα το ημερολόγιο να λειτουργήσει ως μια καθημερινή πρόκληση-πρόσκληση για να στραφούμε προς τον εαυτό μας, να ακούσουμε τις ανάγκες μας και να στοχαστούμε πάνω στη ζωή μας και στον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να πορευόμαστε.
Θέτετε ένα ερώτημα: «Ποιος είμαι όταν σταματώ να κάνω και αρχίζω να είμαι;» Για να το απαντήσει κάποιος ουσιαστικά, τι συμβουλές/επεξηγήσεις θα δίνατε για να κατανοήσει πρώτα πλήρως το ερώτημα;
Στο βιβλίο μου “Ο Μηχανιστικός Άνθρωπος – Σιωπές της Ψυχής, Ρωγμές του Σώματος” γράφω σχετικά με το άτομο που απομονώνεται από τον εαυτό του και γαντζώνεται στην πραγματικότητα για να απαλείψει αυτά που τον πλήγωσαν: «το άτομο προοδευτικά ξεχνά τον εαυτό του. Γίνονται σημαντικά όσα κάνει, όχι όσα είναι».
Ζητούμενο είναι ο άνθρωπος, μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, να αντιστρέψει αυτήν την κατάσταση. Να παύσει να λειτουργεί μηχανιστικά και να αποκαταστήσει την επικοινωνία με τον εσωτερικό του κόσμο, ώστε να αρχίσει να αναγνωρίζει, να ονομάζει και να επεξεργάζεται τα συναισθήματά του. Τότε μπορεί να αφηγηθεί την προσωπική ιστορία του, αυτή των προγόνων, αλλά και εκείνη που ο ίδιος δημιουργεί ή και φαντάζεται για τα παιδιά του και τις επόμενες γενιές. Έτσι αναγνωρίζει τη θέση του μέσα στο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, χωρίς απαραίτητα να συμμορφώνεται στις επιταγές του.
Είναι προφανές ότι εγκαταλείποντας τη μηχανιστική λειτουργία, όπου η συμπεριφορά είναι αποκομμένη από τον βαθύτερο εαυτό, αποκτά μεγαλύτερη δυνατότητα να σκέφτεται, να αισθάνεται, να ονειρεύεται και να δημιουργεί. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να εργαζόμαστε ή να επιδιώκουμε στόχους. Σημαίνει ότι οι πράξεις μας χρειάζεται να συνδέονται με αυτό που πραγματικά είμαστε και επιθυμούμε.
Ψάχνεις βιβλία Ψυχολογίας; Έλα στα Public!
Όλα τα βιβλία του Σάββα Σαββόπουλου βρίσκονται στα βιβλιοπωλεία Public και στο public.gr, δίπλα σε χιλιάδες άλλα αντίστοιχα, Ελλήνων και ξένων συγγραφέων.
