Ιστορίες που σε κρατούν: Εκεί που σε κάθε σελίδα παραμονεύει ο τρόμος

O Οκτώβριος μπορεί να τελειώνει, αλλά τώρα που ακόμα η νύχτα είναι μεγάλη, σκοτεινιάζει από νωρίς και η θερμοκρασία πέφτει, πιάνουμε τον εαυτό μας να έχει μία όλο και πιο έντονη επιθυμία στον τρόμο, είτε μιλάμε για ταινίες, είτε για τηλεοπτικές σειρές είτε, ασφαλώς, για βιβλία.

Γιατί όμως ο τρόμος μας ασκεί από μικρή, μάλιστα, ηλικία, απόκοσμη γοητεία; Γιατί κάπως εθιζόμαστε στο να… φοβόμαστε; Γιατί μας αρέσουν τα θρίλερ που μας κόβουν την ανάσα, γιατί δεν μπορούμε να αντισταθούμε σε ιστορίες με τρομακτικά γεγονότα, γιατί μας γοητεύει το υπερφυσικό;

Η επιστημονική απάντηση βρίσκεται σε δύο λέξεις: «ασφαλής απειλή». Μας εξιτάρει ο τρόμος, γιατί… φοβόμαστε εκ του ασφαλούς: ξέρουμε ότι αυτά που βλέπουμε ή διαβάζουμε δεν είναι αληθινά, βρισκόμαστε στο σπίτι μας, σε μία γνώριμη πολυθρόνα ή στον καναπέ που μας αρέσει να χαλαρώνουμε, σε ένα οικείο περιβάλλον. Προς στιγμή η κορύφωση του τρόμου ανεβάζει την αδρεναλίνη και την ντοπαμίνη, αλλά αμέσως μετά, ηρεμούμε, καθώς το περιβάλλον δίπλα μας είναι οικείο. Μπορούμε να περπατήσουμε προς το σκοτάδι, γνωρίζοντας ότι ανά πάσα στιγμή μπορούμε να ξαναγυρίσουμε στο φως. Ξέρουμε ότι δεν υπάρχει κάποιο τέρας μέσα στη ντουλάπα ή κάτω από το κρεβάτι μας. Όπως όμως είχε πει και ο μάστορας του τρόμου, Stephen King, στον πρόλογο του βιβλίου του «Νυχτερινή Βάρδια», «αυτό που περιμένει κάτω από το κρεβάτι μου για να με αρπάξει από τον αστράγαλο δεν είναι πραγματικό. Το ξέρω αυτό, και ξέρω επίσης ότι, αν προσέχω να κρατώ το πόδι μου κάτω από τα σκεπάσματα, δεν θα μπορέσει ποτέ να με αρπάξει από τον αστράγαλο».

Αν θέλεις μία αντίστοιχη συντροφιά τις επόμενες εβδομάδες, στα ράφια των βιβλιοπωλείων Public θα βρεις εκατοντάδες επιλογές. Ενδεικτικά, επιλέγουμε πέντε που θα σε ενθουσιάσουν – το πολύ-πολύ να πας και κανένα πρωί άυπνος στο γραφείο για δουλειά!

Είναι δολοφόνος όποιος σκοτώνει τη δική του ψυχή;

Τι κοινό έχουν οι Jorge Luis Borges, Bertolt Brecht, Marcel Proust, Arthur Conan Doyle, Henry James, Ernest Hemingway, Rudyard Kipling, Jack London, Vladimir Nabokov & G.K. Chesterton; Πιθανότατα τίποτα εκτός από το γεγονός ότι όλοι είχαν δηλώσει, κάποια στιγμή, θαυμαστές της γραφής του Robert Louis Stevenson. To ίδιο φυσικά ισχύει και για εκατομμύρια αναγνώστες από το 1886, που γράφτηκε το «The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde and Other Tales of Terror», μέχρι και σήμερα, που η έκφραση «Τζέκυλ & Χάιντ» χρησιμοποιείται κατά κόρον για να περιγράψει τους ανθρώπους που παρουσιάζουν διπολικές συμπεριφορές ή που, ενώ έχουν ένα συγκεκριμένο προσωπείο, συνήθως καλοσυνάτο, έχει αποδειχτεί ότι είναι ικανοί και για το ακριβώς αντίθετο.

Εμπνευσμένος από αληθινές ιστορίες δολοφόνων που μέχρι να διαπράξουν έγκλημα ήταν υπεράνω πάσης υποψίας, ως σεβαστά μέλη της κοινωνίας, πλήρως ενταγμένοι στις συμβάσεις της εποχής τους, ο Σκοτσέζος συγγραφέας δεν καινοτόμησε ακριβώς, καθώς η αιώνια πάλη του καλού με το κακό είχε απασχολήσει τη φιλοσοφία αιώνες πριν. Πλην όμως, κατάφερε, με το μανδύα της Βικτωριανής Αγγλίας να απλώνει ένα σκοτάδι γοτθικού μυστηρίου στις σελίδες του βιβλίου, να πραγματευτεί τη διττότητα της ανθρώπινης φύσης με έναν τρόπο που πιθανότατα εξάντλησε κάθε δυνατότητα περαιτέρω λογοτεχνικής παραλλαγής του ίδιου θέματος.

Με σαφείς θεολογικές προεκτάσεις, θρησκευτικές αναφορές, αλλά και θεμελιώδεις αρχές ψυχολογίας που την ίδια, περίπου, εποχή, δομούσαν και τις θεωρίες του Σίγκμουντ Φρόυντ, η σύλληψη του Stevenson δεν αρκείται στο ότι ο άνθρωπος κουβαλάει μέσα του και το καλό και το κακό, αλλά επιφυλάσσει και μία αμφίσημη ανατροπή: αν το κακό είναι τελικά ισχυρότερο, μήπως η ηθική, με τη μορφή της αυτοθυσίας, είναι αυτή που μπορεί να το υπερνικήσει;

Όποια ερμηνεία και αν δώσει κανείς, το μυθιστόρημα διαβάζεται μέχρι και ως καθαρή αστυνομική ιστορία – καθόλου τυχαία, μεταφέρθηκε... 123 φορές στη μεγάλη οθόνη και κυριολεκτικά αμέτρητες έχει σταθεί βασική πηγή έμπνευσης για αντίστοιχες προσεγγίσεις που απλώς είχαν διαφορετικό τίτλο και χρονικό σκηνικό από σκηνοθέτες όπως ο Καναδός David Cronenberg και ο Βρετανός Terry Gilliam.

Ένα βιβλίο που δεν θα σταματήσει ποτέ να μας αφορά, όσο ο ανθρώπινος πολιτισμός θα αγωνίζεται να καταπνίξει τη ζωώδη βαρβαρότητα.

Διασχίζοντας ωκεανούς χρόνου

Εξίσου κλασικό και πλήρως ταυτισμένο με την gothic κουλτούρα είναι το θρυλικό «Δράκουλας» του Βρετανού Bram Stoker. Το κλασικό horror fiction αριστούργημα δημιούργησε ουσιαστικά την εικόνα του βαμπίρ που γνωρίζουμε σήμερα. Ο Κόμης Δράκουλας είναι ένας ευγενής από την Τρανσυλβανία που προσπαθεί να μετακομίσει στην Αγγλία. Για να το κάνει αυτό προσλαμβάνει τον δικηγόρο Τζον Χάρκερ ο οποίος τον επισκέπτεται στον πύργο του. Εκεί θα ανακαλύψει τις τρομακτικές λεπτομέρειες για τη ζωή και την ταυτότητα του Κόμη και θα συνειδητοποιήσει ότι είναι φυλακισμένος στο κάστρο του. Πίσω, βέβαια, από τις νυχτερίδες, τα ποντίκια, τα παλουκώματα και την ομίχλη που απλώνεται παντού,  «Δράκουλας» είναι μία διαχρονική ιστορία αγάπης που, απλώς, τυχαίνει να δαγκώνει λίγο πιο δυνατά. Όταν αγαπάς αληθινά, συμβαίνουν αυτά...

Αν, τώρα, είσαι από αυτούς που έχει διαβάσει αυτό το βιβλίο και έχεις δει και τις αμέτρητες κινηματογραφικές μεταφορές, λατρεύεις τις ιστορίες με βαμπίρ, αλλά το “Twilight” σου πέφτει λίγο ελαφρύ και θέλεις κάτι πιο… φολκλόρ, υπάρχει εκεί έξω το τέλειο βιβλίο για σένα. Με τίτλο «O άλιωτος και άλλες ιστορίες με βρυκόλακες» και υπότιτλο «Μια ελληνική ανθολογία λαογραφικού τρόμου», αυτό το σχετικά μικρό βιβλίο 184 σελίδων ανθολογεί 13 νεοελληνικά διηγήματα, από τα μέσα του 19ου αιώνα ως και τον Μεσοπόλεμο, που εξετάζουν τη μορφή του αρχετυπικού κακού της ελληνικής σκοτεινής λαογραφίας και αντλούν την πρώτη τους ύλη από ένα μωσαϊκό λαογραφικών παραδόσεων από όλη την Ελλάδα (Κυκλάδες, Επτάνησα, Μάνη, Ρούμελη, Κρήτη, Ήπειρος).  Ακολουθώντας κυρίως τις φόρμες του νατουραλισμού και της ηθογραφίας, αλλά παρεκκλίνοντας προς το υπερφυσικό και το αλλόκοτο, οι ανθολογούμενες ιστορίες σκιαγραφούν τον ξεχωριστό χαρακτήρα που έχει να παρουσιάσει ο «Έλλην Βρυκόλαξ» – χαρακτήρα που τον κάνει να διαφέρει σημαντικά από τους αντίστοιχους απέθαντους που συναντάμε στην παράδοση και τη λογοτεχνία άλλων χωρών.

Αν ψάχνεις ένα βιβλίο για φίλο/φίλη που είναι horror fan και δεν θέλεις κάτι συνηθισμένο, πώς θα σου φαινόταν αν μαζεύονταν σε ένα σκληρόδετο τόμο 896 σελίδων οι πιο κλασικές ιστορίες τρόμου του Howard Phillips Lovecraft; Και με ένα επιβλητικό... κθούλου στο εξώφυλλο; Και με τον φοβερό τίτλο «Necronomicon»; Και όλα αυτά με λιγότερο από 31 ευρώ; Δεν γίνονται αυτά, σωστά; Κι όμως, στα Public… όλα γίνονται!

Το μόνο που δεν έχει γίνει ακόμα είναι οι ήρωες του Chris Carter να τα βάλουν με τέρατα με πλοκάμια, φονικά μυτερούς κυνόδοντες και υπερφυσικές δυνάμεις – όχι βέβαια ότι στο σύμπαν του Αμερικανού συγγραφέα τα πράγματα είναι πολύ πιο φωτεινά. Αυτή τη φορά, πρωταγωνιστής δεν είναι ο ντετέκτιβ Robert Hunter, αλλά η Σαμ Στούαρτ, μία γυναίκα παγιδευμένη σε έναν κακοποιητικό γάμο, που βρίσκει το θάρρος να σύρει τον σύζυγό της στο δικαστήριο. Αλλάζει όνομα, αποκτά νέα ταυτότητα, μετακομίζει σε άλλη πολιτεία και ξεκινάει μία καινούρια ζωή. Ξέρει, όμως, ότι ο πρώην σύζυγός της, έχει ορκισθεί εκδίκηση και ότι η επιρροή του ξεπερνάει κατά πολύ τα τείχη της φυλακής. Αυτό λοιπόν που υποτίθεται ότι θα ήταν ένα φρέσκο ξεκίνημα για την Σαμ, καταλήγει σε ένα παιχνίδι στο οποίο τίποτα δεν είναι ακριβώς αυτό που φαίνεται, με εκείνη μονίμως να κρύβεται και εκείνον να μην σταματά να ψάχνει. Τι γίνεται αν τίποτα στη ζωή σου δεν είναι αυτό που δείχνει; Η απάντηση σε περιμένει στο «Κρυφτό»!

Δεν σου αρκούν όλα τα παραπάνω και θέλεις περισσότερα; Η ομάδα βιβλίου Public έχει διαλέξει, ειδικά για σένα, 100 τίτλους που μπορείς να βρεις συγκεντρωμένους εδώ. Και μάλλον θα θέλεις μετά να ανοίξεις τα φώτα αναμμένα!