Τι είναι οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές;

Κάθε ανθρώπινος εγκέφαλος είναι μοναδικός. Δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος να σκεφτόμαστε, να μαθαίνουμε, να επικοινωνούμε ή να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Αυτή ακριβώς την ανθρώπινη ποικιλομορφία περιγράφει ο όρος νευροδιαφορετικότητα (neurodiversity). Αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται, αισθάνεται, μαθαίνει, επικοινωνεί, καταγράφει πληροφορίες και αλληλεπιδρά με το περιβάλλον του.

Οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές εμφανίζονται κατά την αναπτυξιακή περίοδο και επηρεάζουν την απόκτηση και την εκτέλεση γνωστικών, ψυχολογικών, συναισθηματικών, κινητικών, γλωσσικών και κοινωνικών δεξιοτήτων. Πρόκειται για έναν διαφορετικό τρόπο ανάπτυξης και λειτουργίας του εγκεφάλου, με τον οποίο γεννιέται ένα παιδί.

Οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές που συναντώνται συχνότερα σε παιδιά που φοιτούν στη γενική τάξη είναι:

• Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ)
• Δυσλεξία
• Αναπτυξιακή Διαταραχή Κινητικού Συντονισμού (ΑΔΚΣ – παλαιότερα Δυσπραξία)
• Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)
• Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες στα Μαθηματικά (Δυσαριθμησία)
• Αναπτυξιακή Γλωσσική Διαταραχή (ΑΓΔ)

Πώς επηρεάζεται η καθημερινότητα ενός παιδιού;

Ένα νευροδιαφορετικό παιδί μπορεί να:

• μαθαίνει με διαφορετικό τρόπο
• χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να επεξεργαστεί πληροφορίες
• δυσκολεύεται να οργανώσει τις σκέψεις, τις εργασίες του, την καθημερινότητά του
• αντιδρά διαφορετικά στον θόρυβο, στο φως ή στις αλλαγές

• βιώνει πιο έντονα το άγχος ή την απογοήτευση
• ζορίζεται με τη κοινωνική αλληλεπίδραση
• αντιδρά διαφορετικά στη λύπη, στη χαρά, στον φόβο, στον θυμό και στο άγχος
• δυσκολεύεται να κατανοήσει κοινωνικούς κανόνες ή έμμεσα μηνύματα και να διαχειριστεί τη συμπεριφορά του

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει λιγότερες δυνατότητες. Σημαίνει ότι χρειάζεται διαφορετικό τρόπο υποστήριξης.

Οι εκτελεστικές λειτουργίες: ο «διευθυντής» του εγκεφάλου

Ένας από τους σημαντικότερους τομείς που επηρεάζονται σε πολλές νευροαναπτυξιακές διαφορές είναι οι εκτελεστικές λειτουργίες. Πρόκειται για τις δεξιότητες που μας βοηθούν να:

• ξεκινάμε, να οργανώνουμε και να ολοκληρώνουμε μια εργασία
• παρακολουθούμε τη πορεία της
• σχεδιάζουμε τα επόμενα βήματα
• συγκεντρωνόμαστε
• διαχειριζόμαστε τον χρόνο
• ελέγχουμε τις παρορμήσεις μας
• θυμόμαστε οδηγίες
• προσαρμοζόμαστε στις αλλαγές

Όπως ο πύργος ελέγχου παρακολουθεί δεκάδες αεροπλάνα και αποφασίζει ποιο απογειώνεται και ποιο προσγειώνεται με ασφάλεια, έτσι και οι εκτελεστικές λειτουργίες βοηθούν τον εγκέφαλο να οργανώνει πληροφορίες, να θέτει προτεραιότητες, να φιλτράρει τους περισπασμούς, να ελέγχει τις παρορμήσεις και να διατηρεί την προσοχή στον στόχο.

Όταν αυτές οι λειτουργίες δυσκολεύονται, το παιδί μπορεί να φαίνεται αφηρημένο, ανοργάνωτο ή παρορμητικό. Στην πραγματικότητα όμως, ο εγκέφαλός του χρειάζεται διαφορετικές στρατηγικές υποστήριξης.

Οι μεγαλύτερες δυσκολίες δεν προέρχονται πάντα από τη νευροδιαφορετικότητα

Πολλά από τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα νευροδιαφορετικά παιδιά δεν οφείλονται στα χαρακτηριστικά τους, αλλά στο περιβάλλον. Όταν οι εκπαιδευτικοί και οι συμμαθητές δεν γνωρίζουν τι σημαίνει νευροδιαφορετικότητα, είναι εύκολο να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις.

Ένα παιδί μπορεί να χαρακτηριστεί «αδιάφορο», «τεμπέλης», «ανυπάκουο», «αγενές» ή «περίεργο», ενώ στην πραγματικότητα δυσκολεύεται να επεξεργαστεί πληροφορίες, να διαχειριστεί αισθητηριακά ερεθίσματα ή να κατανοήσει κοινωνικά σήματα.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• χαμηλές σχολικές επιδόσεις
• παραξηγήσεις με συμμαθητές
• περιθωριοποίηση από συνομηλίκους
• κοινωνική απομόνωση και εκφοβισμό
• άγχος,
• σχολική αποτυχία
• χαμηλή αυτοεκτίμηση
• έντονη προσπάθεια απόκρυψης των δυσκολιών (masking)

Όλοι έχουμε ιδιαιτερότητες και δυνατότητες

Η σύγχρονη επιστήμη δεν αντιμετωπίζει πλέον τη νευροδιαφορετικότητα μόνο μέσα από τις δυσκολίες. Κάθε νευροδιαφορετικό παιδί διαθέτει μοναδικά δυνατά σημεία. Πολλά παρουσιάζουν εξαιρετική δημιουργικότητα, πρωτότυπη σκέψη, επιμονή, προσοχή στη λεπτομέρεια, ειλικρίνεια, έντονη φαντασία ή ιδιαίτερες ικανότητες σε συγκεκριμένους τομείς.

Ο στόχος δεν είναι να αλλάξουμε το παιδί ώστε να μοιάζει με όλους τους άλλους. Ο στόχος είναι να προσαρμόσουμε το περιβάλλον ώστε κάθε παιδί να μπορεί να αναπτύξει τις δυνατότητές του.

Σχετικά με τη Life is for All

Η Life is for All είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση με όραμα μια κοινωνία όπου κάθε παιδί και κάθε οικογένεια νιώθει ότι ανήκει. Εργάζεται για την προώθηση της συμπερίληψης των ατόμων με νευροαναπτυξιακές και μαθησιακές δυσκολίες, μέσα από την ενδυνάμωση γονέων, την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και την ενημέρωση της κοινωνίας.

Μέχρι σήμερα έχει επιμορφώσει περισσότερους από 5.000 εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές και υλοποιεί δράσεις σε σχολεία, μουσεία, πολιτιστικούς χώρους και τοπικές κοινωνίες, δημιουργώντας ευκαιρίες ώστε νευροδιαφορετικά και νευροτυπικά παιδιά να μαθαίνουν, να δημιουργούν και να συμμετέχουν μαζί.

Για καθημερινές συμβουλές, πρακτικά εργαλεία και έγκυρη ενημέρωση, ακολουθήστε τη Life is for All στο Instagram @lifeis.forall και επισκεφθείτε το www.lifeisforall.gr.