Διαχείριση συναισθημάτων: Μία σταθερή πρόκληση στη σχέση γονιών-παιδιών!

Σκεφτείτε πόσα συναισθήματα παρελαύνουν μέσα μας κατά τη διάρκεια μίας απλής ημέρας: ένα δύσκολο ξύπνημα, ένα βιαστικό πρωινό, ένας εκνευρισμός στην κίνηση στο δρόμο, μία απρόοπτη κρίση στη δουλειά. Μικρές αναποδιές που μας χαλάνε τη διάθεση: ένας χυμένος καφές στο φρεσκοσιδερωμένο ρούχο μας ή ένα επιθετικό mail που λάβαμε από έναν συνεργάτη. Ένα ανεξόφλητο τιμολόγιο, ένας λογαριασμός που ήρθε υψηλότερος από ό,τι υπολογίζαμε και ένα μήνυμα στο κινητό που θέλουμε να έρθει αλλά… όλο μοιάζει να καθυστερεί! Αυτά, βέβαια, είναι μόνον τα αρνητικά. Υπάρχουν και δεκάδες θετικά· κάθε μέρα είναι ένα rollercoaster συναισθημάτων. Απλώς, όσο καλύτερα γνωρίζουμε τον εαυτό μας, όσο υψηλότερος είναι ο βαθμός ωριμότητάς μας, τόσο πιο εύκολα μπορούμε να τα διαχειριζόμαστε.

Σκεφτείτε τώρα, αντίστοιχα, τι συμβαίνει στον ψυχισμό των παιδιών: πως, στα δικά τους δεδομένα, μπορούν μέσα σε 15 ώρες να βιώσουν σχεδόν τα πάντα: άρνηση στο πρωινό ξύπνημα, βαρεμάρα στο δρόμο προς το σχολείο, ένα μάθημα στο οποίο αισθάνονται αδύναμοι, ένα παιχνίδι στο διάλειμμα που εξελίχθηκε σε καυγά, ένα κουλούρι που έπεσε κάτω πριν καν την πρώτη μπουκιά, μία ερώτηση στην τάξη που δεν απαντήθηκε σωστά, ένας συμμαθητής που έκανε ένα άκομψο αστείο εις βάρος τους… Σου μοιάζουν ασήμαντα; Κι όμως για ένα παιδί όλα αυτά σημαδεύουν την καθημερινότητά του. Και γεννούν μέσα του συναισθήματα που ακόμα δεν έχουν χαρτογραφηθεί ούτε υπάρχει δοκιμασμένος τρόπος διαχείρισής τους.

Πώς λοιπόν μπορούμε να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναγνωρίζουν τις εναλλαγές στον ψυχισμό τους; Στις βιβλιοθήκες των Public υπάρχουν δεκάδες βιβλία για όλες τις ηλικίες που βοηθούν ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: στην αναγνώριση των συναισθημάτων.

Μια αμφίδρομη σχέση

Υπάρχει, εντούτοις και κάτι άλλο που δεν πρέπει να ξεχνάμε: στη σχέση κάθε γονιού με το παιδί του, ο συναισθηματικός κόσμος του ενός έχει άμεση σύνδεση με αυτόν του άλλου. Με απλά λόγια· είναι στρεσαρισμένος ο γονιός; Το εισπράττει άμεσα το παιδί. Είναι το παιδί στενοχωρημένο; Προβληματίζεται και ο γονιός. Είναι, λοιπόν, πολύ σημαντικό ένας γονέας σήμερα να κατανοήσει τρία βασικά δεδομένα:

1. Το παιδί κάθε μέρα, ειδικά μέσα από την καθημερινότητα του σχολείου και την κοινωνικοποίησή του εκεί, ανακαλύπτει τον κόσμο. Όχι μόνον τον εξωτερικό, αλλά και τον εσωτερικό.
2. Είναι αδύνατον ένας ενήλικας να είναι κάθε μέρα μέσα στην καλή χαρά, μονίμως καλοπροαίρετος, ξένοιαστος και ακτινοβολώντας αποκλειστικά καλή διάθεση.
3. Για να βοηθήσουμε τα παιδιά να κατανοήσουν πιο σύντομα και πιο ολοκληρωμένα την ούτως ή άλλως σύνθετη παλέτα συναισθημάτων που κουβαλούν, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε ότι δεν αρκεί να θυμηθούμε πώς ήμασταν εμείς στην ηλικία τους. Όχι μόνον γιατί τα παιδιά δεν είναι απλά μία δική μας μικρογραφία, αλλά και γιατί… θυμόμαστε μόνο επιφανειακά αυτά που όντως μας συνέβαιναν.

Γι αυτό και η πιο ασφαλής λύση είναι να καταφύγουμε στις σελίδες των βιβλίων που εξηγούν απλά και κατανοητά τον παιδικό ψυχισμό. Γραμμένα από ειδικούς, από επιστήμονες που όχι μόνον ολοκλήρωσαν την απαραίτητη ακαδημαϊκή πορεία, αλλά μελέτησαν και εκατοντάδες, ενίοτε και χιλιάδες, περιπτώσεις ανθρώπων, ανήλικων και ενήλικων, ώστε να είναι σε θέση να μας ξεναγήσουν με ασφάλεια στον μαγικό κόσμο των παιδιών.

Τι να σκέφτεται άραγε το παιδί μου;

Αν υπάρχει ένα βιβλίο που ανταποκρίνεται πλήρως στον τίτλο του, αυτό σίγουρα είναι το περίφημο Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό του. O Dr. Daniel J. Siegel, διεθνώς αναγνωρισμένος και πολυβραβευμένος συγγραφέας, δάσκαλος και έγκριτος παιδοψυχίατρος, είναι κλινικός καθηγητής ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας (Λος Άντζελες). Στη χώρα μας κυκλοφορούν έξι βιβλία του, αλλά σίγουρα το πιο επιτυχημένο είναι αυτό, καθώς, με υπότιτλο «12 επαναστατικές στρατηγικές για να μεγαλώσετε παιδιά με ολοκληρωμένη νοητική και συναισθηματική ανάπτυξη», μαζί με την ειδική στη συμβουλευτική γονέων Tina Payne Bryson, παρουσιάζουν μια επαναστατική προσέγγιση για την ανατροφή των παιδιών μέσα από δώδεκα στρατηγικές-κλειδιά που προάγουν την υγιή ανάπτυξη του εγκεφάλου – και την ηρεμία των παιδιών. Οι συγγραφείς εξηγούν και καθιστούν προσιτή τη νέα επιστημονική γνώση για το πώς «καλωδιώνεται» ο εγκέφαλος των παιδιών και το πώς ωριμάζει. Ο «πάνω» εγκέφαλος, που παίρνει αποφάσεις και εξισορροπεί συναισθήματα, βρίσκεται υπό κατασκευή μέχρι την ηλικία των είκοσι πέντε ετών.

Ιδιαίτερα στα μικρότερα παιδιά, ο δεξιός εγκέφαλος και τα συναισθήματά του τείνουν να κυριαρχούν επί της λογικής του αριστερού εγκεφάλου. Καθόλου περίεργο που τα παιδιά έχουν ξεσπάσματα θυμού, τσακώνονται ή βυθίζονται στη σιωπή. Εφαρμόζοντας αυτές τις ανακαλύψεις στην καθημερινή άσκηση του γονικού ρόλου, μπορείς να μετατρέψεις κάθε ξέσπασμα, διαφωνία ή φόβο σε μια ευκαιρία απαρτίωσης του εγκεφάλου του παιδιού, προάγοντας την ανάπτυξή του.

Εξίσου περιγραφικό τίτλο έχει και Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου – που επίσης συνοδεύεται από έναν εύστοχο υπότιτλο: «Και τα παιδιά σου θα σε ευγνωμονούν που το έκανες!» Τι ακριβώς πραγματεύεται η ψυχοθεραπεύτρια Philippa Perry σε αυτές τις 352 σελίδες;

Για αρχή μας βοηθάει να αποδεχτούμε ότι κάνουμε λάθη. Και θα κάνουμε και μερικά ακόμα. Μας απαλλάσσει από το άγχος του «τέλειου» πλάνου ανατροφής. Από εκεί και πέρα, με πολύ χιούμορ, εξηγεί πώς χτίζονται ισχυροί δεσμοί αγάπης με τα παιδιά μας και πώς αυτοί οι δεσμοί προάγουν την πνευματική και ψυχική υγεία τόσο στην παιδική όσο και στη μετέπειτα ζωή τους. Μας θυμίζει ότι ο τρόπος που εμείς έχουμε μεγαλώσει και το ψυχολογικό μας υπόβαθρο επηρεάζει άμεσα τα παιδιά μας. Όπως είχε γράψει και ο φιλόσοφος Alain de Botton, «Μια σφαιρική ματιά στο τι σημαίνει να είσαι συνετός και συναισθηματικά ευφυής γονιός. Ένα βιβλίο γεμάτο ζεστασιά, ελπίδα και παρότρυνση, που θα μας βοηθήσει να μη φορτώσουμε την επόμενη γενιά με τα δικά μας προβλήματα.»

Πριν μας πιάσει άγχος και αρχίσουμε τις συμβουλευτικές συνεδρίες και τις επισκέψεις σε κέντρα εργοθεραπείας, μερικές φορές αρκεί μία βαθιά ανάσα και η υπενθύμιση πως, όπως λέει στο δικό του βιβλίο ο διδάκτωρ Ψυχολογίας, ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και οικογενειακός θεραπευτής Νίκος Σιδέρης, Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν! Ακούγεται απλό, αλλά μερικές φορές μόνο τέτοιο δεν μοιάζει. Ας μην το ξεχνάμε.