Ιστορίες που ανοίγουν συζητήσεις: 5 βιβλία που σηκώνουν πολλή… κουβέντα!

Θα έχεις δει τις διάφορες διαφημίσεις που, προσφέροντας αμφιβόλου ποιότητας ψηφιακό περιεχόμενο, υπόσχονται ότι θα μετατρέψουν τον συνδρομητή της υπηρεσίας στο “smartest guy in the room”. Φυσικά, ποτέ δεν υπήρχε μαγική συνταγή για κάτι τέτοιο. Αν κάποιος θέλει να μπορεί να συμμετέχει σε συζητήσεις, να έχει διαμορφωμένη άποψη, να μπορεί ακόμα και να… τσακωθεί με επιχειρήματα, μία λύση υπάρχει: να διαβάζει σοβαρές εφημερίδες και, φυσικά, βιβλία.

Πέρα από τις λέσχες ανάγνωσης που έχουν ως κοινό σημείο αναφοράς, κατά κανόνα, κάποιο κλασικό ή καινούριο μυθιστόρημα, εδώ και αρκετά χρόνια κερδίζουν έδαφος τα λεγόμενα non fiction βιβλία: δοκίμια, μελέτες, βιβλία που καταγράφουν ιστορικά γεγονότα, φιλοσοφικές σχολές, πολιτικές τάσεις, θαυμαστές ιστορίες από τον κόσμο της εκλαϊκευμένης επιστήμης. Βιβλία γραμμένα, συνήθως, από ειδικούς που έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής τους να μελετούν όλα τα παραπάνω αλλά δεν ξεχνούν πως, όταν γράφουν, απευθύνονται στο ευρύτερο κοινό, αυτό που δεν ξέρει και θέλει να μάθει ή έχει κάποιες σφαιρικές γνώσεις και επιθυμεί να εμβαθύνει περισσότερο.

Περισσότερα από 100 τέτοια βιβλία έχουν επιλεγεί από την ομάδα βιβλίου του Public και μπορείς να τα βρεις όλα στην ενότητα Ιστορίες Που Ανοίγουν Συζητήσεις.

Όταν όλοι ξέρουν αυτό που… όλοι ξέρουν!

Ίσως είχες διαβάσει για την πρόσφατη υπόθεση Jason Arday: έναν από τους νεότερους καθηγητές στην ιστορία του Cambridge που αποδείχθηκε ότι όχι μόνον είχε αντιγράψει σε μεγάλο βαθμό τη διδακτορική του εργασία, αλλά είχε πει και αμέτρητα ψέματα αναφορικά με τις καταβολές του: είχε ισχυριστεί πως ήταν αυτιστικός, μουγγός μέχρι την εφηβεία και αναλφάβητος μέχρι προχωρημένη ηλικία. Οι ισχυρισμοί αυτοί ήταν παντελώς παράλογοι για άνθρωπο που ακολουθούσε ακαδημαϊκή καριέρα, αλλά κανείς δεν τόλμησε να τους αμφισβητήσει, προφανώς γιατί όλοι φοβούνταν ότι θα κατηγορούνταν για έλλειψη ενσυναίσθησης και ανθρωπισμού. Τελικά, κάποια στιγμή το σκάνδαλο ξέσπασε και ο Arday δεν το άντεξε: βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του. Τέτοιες ακριβώς περιπτώσεις πραγματεύεται στο τελευταίο του βιβλίο, When Everyone Knows That Everyone Knows...: Common Knowledge and the Mysteries of Money, Power, and Everyday Life, ο Steven Pinker, γνωστικός ψυχολόγος και δραστήριος διανοούμενος. Είναι υποστηρικτής της εξελικτικής ψυχολογίας και της υπολογιστικής θεωρίας του νου και διδάσκει εδώ και δεκαετίες στο Harvard. Αν ο τίτλος του βιβλίου δεν σου φαίνεται αρκούντως επεξηγηματικός, ιδού πώς τοποθετείται σχετικά με την υπόθεση Arday: «Κανένα λογικό ον δεν θα μπορούσε να πιστέψει το σωρό από ψέματα που είχε στήσει, όμως ο καθένας πίστευε ιδιωτικά ότι τα πίστευαν… όλοι οι άλλοι! Αυτό συμβαίνει όταν η έκφραση μιας ιδέας στιγματίζεται ή απειλείται με τιμωρία, κάτι που προφανώς συνέβη εδώ: όποιος εξέφραζε τη στοιχειώδη αμφιβολία του κηρυσσόταν ρατσιστής, εχθρός των ατόμων με αναπηρία και συνεργός αυτοκτονίας. Αυτήν την πλουραλιστική άγνοια και άλλες εξαιρετικές λαϊκές αυταπάτες πραγματεύομαι στο βιβλίο μου».

Καμία απορία αναπάντητη

Στο Cambridge δίδασκε και ο Stephen Hawking (1942-2018), μόνον που εκείνος δεν εκμεταλλεύτηκε ποτέ την αναπηρία του για να γίνει αποδεκτός: υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα μυαλά της εποχής του και φρόντισε να αφήσει πίσω του μία σπουδαία επιστημονική παρακαταθήκη, βρίσκοντας, παράλληλα, χρόνο να γράψει βιβλία που εξηγούν στον απλό αναγνώστη βασικές αρχές της Επιστήμης. Το πιο «εύπεπτο», με διαφορά, βιβλίο του, είναι και το τελευταίο που έγραψε, με τον απόλυτα τίμιο τίτλο Σύντομες Απαντήσεις Στα Μεγάλα Ερωτήματα. Μέσα σε 312 σελίδες, έχοντας ως αφετηρία τα συμπεράσματα της αστροφυσικής, μας δίνει τις δικές του απαντήσεις σε ερωτήματα που δεν θα σταματήσουν ποτέ να μας απασχολούν: υπάρχει Θεός; Πώς ξεκίνησαν όλα; Μπορούµε να προβλέψουµε το µέλλον; Υπάρχει άλλη νοήµων ζωή στο σύµπαν; Τι κρύβεται µέσα σε µια µαύρη τρύπα; Πότε θα έχουμε τη δυνατότητα να  αποικίσουμε το Διάστηµα; Είναι εφικτά τα ταξίδια στον χρόνο; Θα επιβιώσουµε πάνω στη Γη; Φυσικά, αν έχεις ήδη τις απαντήσεις σε όλα αυτά… δεν χρειάζεσαι όχι μόνον αυτό, αλλά και… κανένα άλλο βιβλίο!

Αν, εντούτοις, σε απασχολεί περισσότερο το παρελθόν και όχι το μέλλον, αλλά θέλεις να παραμείνεις στον ίδιο, πάνω-κάτω, αριθμό σελίδων, τότε η Μικρή Ιστορία του Κόσμου είναι ακριβώς αυτό που ψάχνεις: ο Ernst Gombrich, ένας από τους εξέχοντες θεωρητικούς του εικοστού αιώνα, αφηγείται την ιστορία της ανθρωπότητας, από την εποχή του λίθου ως την εποχή της πυρηνικής ενέργειας, πειστικά αλλά… εντυπωσιακά σύντομα, καθώς πρακτικά αφιερώνει περίπου επτά σελίδες ανά… χίλια χρόνια ανθρώπινης εξέλιξης! Ζωντανεύει με γλώσσα απλή και γλαφυρή την ιστορία του κόσμου, τα επιτεύγματα του ανθρώπου, τη μετάβαση από τη μία ιστορική περίοδο στην άλλη, τις σημαντικότερες προσωπικότητες και συγκρούσεις με τέτοιο τρόπο, που παραμένει  ένα must ανάγνωσμα ακόμα και 90 χρόνια μετά την αρχική του έκδοση!

Λέξεις σε τάξη

Δεν αποκλείεται, βέβαια, να έχεις ήδη βιβλία όπως τα προαναφερθέντα στη βιβλιοθήκη σου και να αναζητάς κάτι διαφορετικό. Όπως για παράδειγμα, το πώς μπορείς να εμπλουτίσεις το λεξιλόγιό σου ή να βυθιστείς στην ετυμολογία εκατοντάδων χιλιάδων λέξεων της ελληνικής γλώσσας. Ο Πάνος Δημάκης, γνωστός και από τις νουβέλες του αλλά και το τηλεπαιχνίδι γνώσεων The Chase, επιλέγει Χίλιες και μία λέξεις που κρύβουν, πέρα από περιγραφικά νοήματα και υπέροχες, συχνά λαογραφικές, ιστορίες: ποια σχέση έχουν τα κύματα με τα κύπελλα; Γιατί το «κουράζω» βγήκε από το «κουρεύω»; Τι κοινό έχει ο «στόλος» με το «στολίζω» και γιατί η «πομπή» από παρέλαση πήρε τη σημασία της ατιμίας; Ένα ιδιόμορφο λεξικό για την ομορφιά και τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας, που μας θυμίζει πως, όσο κλισέ και αν ακούγεται πια, έχουμε τουλάχιστον… χίλιους και έναν λόγους να είμαστε υπερήφανοι για τη γλώσσα μας.

Κλείνοντας αυτή την ενδεικτική πεντάδα τίτλων από τις 100+ επιλογές βιβλίων με Ιστορίες που Ανοίγουν Συζητήσεις, αξίζει να σταθούμε σε ένα από τα καλύτερα βιβλία 264 σελίδων που κυκλοφορεί εκεί έξω: το Η Χρησιμότητα του Άχρηστου και τρεις βασικούς λόγους για να το αποκτήσεις:

1. Το υπογράφει ο Nuccio Ordine (1958-2023), Ιταλός φιλόλογος και στοχαστής που υμνεί την «αχρηστία» των κλασικών ανθρωπιστικών σπουδών σε πείσμα της εποχής που θεωρεί ότι οι πάντες πρέπει να εστιάζουν αποκλειστικά στο μέλλον της τεχνολογίας.
2. Το έχει μεταφράσει ο Ανταίος Χρυσοστομίδης, ένας από τους καλύτερους μεταφραστές της ιταλικής γλώσσας.
3. Περιέχει το Μανιφέστο του Abraham Flexner (1866–1959), ιδρυτή του θρυλικού ερευνητικού Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών στο Πρίνστον, όπου, καθόλου τυχαία, προσέλκυσε, μεταξύ άλλων, τον Αϊνστάιν.

Το μήνυμα και των δύο είναι σαφές και εντυπωσιακά επίκαιρο: η ποίηση, η φιλοσοφία, οι αρχαίες γλώσσες, η τέχνη… όλα αυτά είναι που μας κάνουν ανθρώπινους. Όλα τα άλλα είναι απλά οικονομικές ασκήσεις των εμπορευματικών δημοκρατιών μας. Χωρίς το δωρεάν και το άχρηστο, πνίγοντας εκείνες τις πολυτέλειες που θεωρούνται περιττές, πολύ δύσκολα ο homo sapiens θα καταφέρει να κάνει πιο ανθρώπινη την ανθρωπότητα. Απλά συγκλονιστικό!