«Την ψυχή ψηλά»: Πέντε γυναίκες που σημάδεψαν τον Γιάνη Βαρουφάκη

Έχουμε γίνει ανά καιρούς «μάρτυρες» σε διάφορες επιστολικές συνομιλίες του Γιάνη Βαρουφάκη με οικεία και αγαπημένα του πρόσωπα. Άλλοτε απευθυνόμενος στον πατέρα του, άλλοτε στην κόρη του και πάντοτε προς όλους εμάς, επιχειρεί να εξηγήσει με απλά λόγια την οικονομία, τον καπιταλισμό, το είδος «νεφο-κεφαλαίου» που σκότωσε τον καπιταλισμό αλλά και ακόμα περισσότερα. Αν στο πρόσφατο «Μιλώντας στον πατέρα μου» είχε το βλέμμα του στραμμένο στην τεχνοφεουδαρχία και τον «νέο ψυχρό πόλεµο µεταξύ ΗΠΑ και Κίνας», τώρα ταξιδεύει πίσω στο παρελθόν για να «συναντήσει» ξανά την Ελένη, την Άννα, την Τρισευγένη, τη Γεωργία, καταλήγοντας στο σήμερα και τη Δανάη. Πέντε «αξιοθαύμαστες γυναίκες περιγράφουν την ιστορία των τελευταίων 100 χρόνων» στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Γιάνη Βαρουφάκη με τίτλο «Την ψυχή ψηλά».

«Την ψυχή ψηλά»: Το καθηλωτικό χρονικό του «μετατοπισμένου» 20ού αιώνα

Η κυκλοφορία του βιβλίου «Την ψυχή ψηλά» στα ελληνικά, από τις εκδόσεις Πατάκη, έρχεται έναν περίπου χρόνο μετά την πρώτη έκδοσή του στα αγγλικά από τον οίκο Vintage Publishing, με πρωτότυπο τίτλο «Raise your soul: A personal history of resistance». Οι προσωπικές ιστορίες, η πολιτική εμπειρία και η λογοτεχνική πένα του Γιάνη Βαρουφάκη συνθέτουν το αυτοβιογραφικό σύγγραμμα που μας καλεί να «ξαναδιαβάσουμε» την ιστορία του 20ου και τις αρχές του 21ου αιώνα μέσα από τις φωνές πέντε γυναικών που του δίδαξαν την «αντίσταση στον φασισμό, στον αυταρχισμό και στον σοβινιστή μέσα του».

Στο επίκεντρο του βιβλίου βρίσκονται οι γυναίκες που, καθεμία με διαφορετικό τρόπο, διαμόρφωσαν τον ίδιο και αποτελούν τους άξονες της αφήγησης. Πρώτα γνωρίζουμε τη μητέρα του, Ελένη, που μεγάλωσε μέσα στη φτώχεια, έγινε από τις πρώτες γυναίκες που σπούδασαν χημεία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και αντιστάθηκε στη δικτατορία. Ακολουθεί η γιαγιά του από την πλευρά του πατέρα, Άννα, μια κοσμοπολίτισσα της ελληνικής παροικίας του Καΐρου, η οποία εγκατέλειψε τα προνόμια της κοινωνικής τάξης της για να στραφεί στον φεμινισμό και την αντιφασιστική δράση, μετατρέποντας τη ζωή της σε μια σχεδόν μυθιστορηματική ιστορία πολιτικής αφύπνισης. Η μητέρα της Ελένης, η Τρισεύγενη, αναλφάβητη μέχρι τα 60 της χρόνια, γίνεται το πρόσωπο μέσα από το οποίο ανασυντίθεται η εμπειρία του Εμφυλίου και των μετεμφυλιακών διώξεων, αποτυπώνοντας τη σιωπηλή αντοχή των απλών ανθρώπων. Η Γεωργία, γιαγιά της πρώτης του συζύγου, Μαργαρίτας, πρωταγωνιστεί ίσως στην πιο λογοτεχνική ιστορία, καθώς η προσωπική της διαδρομή αποκαλύπτει τις αντιφάσεις, τα μυστικά και την αναγκαστική σιγή της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Τέλος, η σύζυγός του, Δανάη Στράτου, εικαστικός και συνοδοιπόρος στη ζωή, συνδέει την αφήγηση με το παρόν, καθώς η κοινή τους πορεία από τα καλλιτεχνικά πρότζεκτ έως την πολιτική σκηνή λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στην οικογενειακή μνήμη και τις σύγχρονες αναζητήσεις.

«Μια προσωπική ιστορία αντίστασης»

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές αφηγήσεις του βιβλίου είναι η σκηνή που εκτυλίσσεται στα Πευκάκια κατά τη διάρκεια της Χούντας, όταν η μητέρα του τον προτρέπει να «κρατήσει την ψυχή ψηλά», ενώ ο κρατούμενος θείος του τού παραδίδει ένα χειροποίητο μοντέλο αεροπλάνου που κρύβει ένα μυστικό μήνυμα. Επιστολές, ημερολόγια, φωτογραφικά άλμπουμ από την Αίγυπτο του Μεσοπολέμου και οικογενειακές ταινίες 8mm αποτελούν μέρος του υλικού πάνω στο οποίο στηρίζεται η αφήγηση. Όπως έχει αναφέρει ο Βαρουφάκης, το βιβλίο κινείται στη ζώνη της fictionalised history, συνδυάζοντας αληθινά ιστορικά γεγονότα, οικογενειακά αρχεία και λογοτεχνική ανασύνθεση.

Ο ίδιος έχει επίσης μιλήσει δημόσια για το πώς το 2024 υπήρξε για τον ίδιο μια χρονιά «προσωπικής καθίζησης» και πώς η απόφαση να γράψει τις ιστορίες των πέντε γυναικών λειτούργησε ως τρόπος να αντιμετωπίσει τη σκοτεινή πραγματικότητα. Κάθε λέξη που έγραφε «σήκωνε λίγο την ψυχή» του, ενώ την ίδια στιγμή φώτιζε τις ρίζες του σημερινού αυταρχισμού. Άξιο αναφοράς είναι ότι σημείο εκκίνησης για τη συγγραφή του βιβλίου αποτέλεσε η «απροκάλυπτη φασιστική επίθεση», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Γιάνης Βαρουφάκης, που βίωσε το 2023. Μια αφήγηση όπου αφήνει στην άκρη την «υψηλή θεωρία» και λειτουργεί ως «μια προσωπική ιστορία αντίστασης».

Γιάνης Βαρουφάκης, ένας πολυσχιδής άνθρωπος 

Ο Γιάνης Βαρουφάκης είναι μια από τις πιο αναγνωρίσιμες δημόσιες φιγούρες της τελευταίας δεκαετίας, ακριβώς επειδή συνδυάζει διαδρομές που σπάνια συναντιούνται σε μια ύπαρξη: οικονομολόγος με διεθνή ακαδημαϊκή καριέρα, πολιτικός που βρέθηκε στην πρώτη γραμμή των ευρωπαϊκών εξελίξεων, αλλά και συγγραφέας που επιχειρεί να αφηγηθεί την ιστορία με τρόπο προσβάσιμο και στοχαστικό. Ως ακαδημαϊκός έχει ασχοληθεί με τη θεωρία παιγνίων, τις κρίσεις χρέους και την αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, ενώ ως πολιτικός έχει υπάρξει υπουργός Οικονομικών το 2015 με το ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ. και ιδρυτής και γραμματέας του κόμματος ΜέΡΑ25 που αντιπαρατίθεται με τις κυρίαρχες νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Ακόμα περισσότερες αυτοβιογραφίες πολιτικών στα ράφια των Public

Ο Γιάνης Βαρουφάκης δεν αποτελεί όμως τον μοναδικό πολιτικό που κυκλοφόρησε κάποιο βιογραφικό έργο. Το 2025 γνωρίσαμε την «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα ενώ διαβάσαμε και για τη «Δεύτερη ευκαιρία» που αναζητά ο Στέφανος Κασσελάκης. Τώρα, ήρθε η σειρά για την ελληνική έκδοση του βιβλίου «Την ψυχή ψηλά» του Γιάνη Βαρουφάκη, που μπορείς να την βρεις από σήμερα στα καταστήματα Public και στο public.gr. Μείνε συντονισμένος στο Public Blog, για να μαθαίνεις πρώτος όλα τα νέα.