Αποκρυπτογραφούμε τη Μέση Ανατολή μελετώντας την ιστορία της

Αν υπάρχει μία γεωγραφική περιοχή που διαχρονικά μονοπωλεί το παγκόσμιο ενδιαφέρον όσο καμία άλλη, αυτή είναι σίγουρα η Μέση Ανατολή. Το τρομοκρατικό χτύπημα στους Δίδυμους Πύργους, η νατοϊκή εισβολή στο Αφγανιστάν, ο Πόλεμος στο Ιράκ, η άνοδος του ISIS, η Αραβική Άνοιξη και φυσικά, η αναζωπύρωση του Παλαιστινιακού είναι μερικά μόνο από τα γεγονότα που μας απασχόλησαν τις δύο πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα. Κοινός παρονομαστής η θυελλώδης ιστορία που μοιράζονται μεταξύ τους κράτη, έθνη και εθνοτικές ομάδες με κοινά χαρακτηριστικά αλλά και σαφείς διαφορές. Ώρα να ξετυλίξουμε αυτό το σύνθετο όσο και συναρπαστικό κουβάρι, διαβάζοντας διακεκριμένα βιβλία ιστορίας και γεωπολιτικής.

Οι λαοί της Μέσης Ανατολής στους αιώνες

Η ιστορία της Μέσης Ανατολής – Arthur Goldschmidt Jr

Από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι και σήμερα, η Μέση Ανατολή είναι το μεγάλο «χωνευτήρι» των πολιτισμών. Για αιώνες ολόκληρους, υπήρξε το «μήλο της έριδος» των μεγάλων αυτοκρατοριών. Βαβυλώνιοι, Ασσύριοι, Φοίνικες, Έλληνες, Εβραίοι, Πέρσες, Άραβες και Τούρκοι δημιούργησαν ένα εθνολογικό, πολιτιστικό και θρησκευτικό μωσαϊκό μοναδικό στα ανθρώπινα χρονικά. Από την σύμπτυξη αυτή γεννήθηκε μια ανεκτίμητη κληρονομιά αλλά και πλήθος σφοδρών συγκρούσεων. «Η ιστορία της Μέσης Ανατολής» του Arthur Goldschmidt Jr πιάνει το νήμα από τις απαρχές του Ισλάμ μέχρι το σήμερα, εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους η ειρήνη στην περιοχή παραμένει εύθραυστη, σύντομη και φευγαλέα.

Η ιστορία του αραβικού κόσμου – Albert Hourani

Αν και οι Άραβες είναι μόνο μία από τις μεγάλες εθνοτικές ομάδες της Μέσης Ανατολής, ο ρόλος τους στην ιστορική διαδρομή της περιοχής είναι, ίσως, ο πλέον καθοριστικός. Ξεκινώντας από τις ερήμους της άγονης Αραβικής Χερσονήσου, οι νομάδες Άραβες κατάφεραν να δημιουργήσουν το δικό τους μεγάλο πολιτισμό, από τις παρυφές του Ινδικού Ωκεανού μέχρι και τις ακτές του Ατλαντικού. Απαλλαγμένος από τις οριενταλιστικές αντιλήψεις του παρελθόντος, ο Albert Hourani αφηγείται την «Ιστορία του αραβικού κόσμου» δίνοντας έμφαση στην αραβική ταυτότητα αντί του Ισλάμ. Στο βιβλίο του Hourani βλέπουμε τις θρησκευτικές, πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις της πορείας των Αράβων, οι οποίοι έως σήμερα φέρουν τα τραύματα της αποικιοκρατίας, του πολιτικού αυταρχισμού και του θρησκευτικού φονταμενταλισμού.

Η πτώση των Οθωμανών – Eugen Rogan

Σημείο καμπής στη σύγχρονη ιστορία της Μέσης Ανατολής υπήρξε η πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το τέλος των «μεγάλων αυτοκρατοριών» σηματοδότησε μια ολική αναπροσαρμογή του χάρτη της Μέσης Ανατολής, με συνέπειες που μας επηρεάζουν στο σήμερα. Στο βιβλίο «Η πτώση των Οθωμανών», ο Eugen Rogan ανασυνθέτει το λιγότερο γνωστό μέτωπο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που εκτυλίσσεται στην Ανατολία, το Λεβάντε και το Χετζάζ. Η εισβολή καταστροφική εκστρατεία των Συμμάχων στην Καλλίπολη και η τελική στρατιωτική νίκη της Αντάντ, όχι μόνο οδήγησε στη διάλυση του κράτους των Οθωμανών αλλά και στη γέννηση της εθνικής τουρκικής συνείδησης.

Μία γραμμή στην άμμο – James Barr

Η αποικιοκρατία αποτελεί μία από τις πιο μελανές σελίδες στη μακραίωνη ιστορία της Μέσης Ανατολής. Ήδη κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, οι Σύμμαχοι είχαν από κοινού αποφασίσει τη διχοτόμησή της σε σφαίρες επιρροής. Το 1916 υπεγράφη τελικά η διαβόητη συμφωνία Sykes-Picot, αλλάζοντας εν μία νυκτί το χάρτη της περιοχής. Το βιβλίο «Μία γραμμή στην άμμο» του James Barr ρίχνει φως στις γνωστές και άγνωστες πτυχές του μυστικού συμφώνου ανάμεσα στη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία, μία συμφωνία με αρνητικές συνέπειες για το σύνολο των λαών της περιοχής.

Μύθοι & αλήθειες για την Παλαιστίνη και το Ισραήλ

Μικρή ιστορία της σύγκρουσης Ισραήλ - Παλαιστίνης – Ilan Pappe

Η σύγκρουση Ισραήλ – Παλαιστίνης αποτελεί ένα από τα πιο πολύπλοκα γεωπολιτικά ζητήματα της εποχής μας. Οι συνεχείς εξελίξεις που διαδέχονται η μία την άλλη κάνουν ακόμα πιο δύσκολη την κατανόηση των όσων τραγικών διαδραματίζονται αυτή τη στιγμή στην περιοχή. Στο βιβλίο «Μικρή ιστορία της σύγκρουσης Ισραήλ – Παλαιστίνης», ο ισραηλινός Ilan Pappe κατορθώνει να απαλλαχθεί από το βάρος της εθνικής του ταυτότητας για να αναλύσει με αντικειμενικότητα και χωρίς εμμονές τη σύγκρουση ανάμεσα σε Εβραίους και Άραβες. Μια σύγκρουση που ξεκινά στις αρχές του 20ου αιώνα, γιγαντώνεται με την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ και μαίνεται έως και αυτή τη στιγμή.

Η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση – Ανδρέας Μπουρούτης

Η αιματηρή σύγκρουση ανάμεσα στους Παλαιστίνιους και το Ισραήλ δεν είναι παρά μόνο μία πτυχή της ευρύτερης αραβοϊσραηλινής σύγκρουσης που ξεκινά με το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο βιβλίο «Η αραβοϊσραηλινή σύγκρουση», ο ιστορικός-πολιτικός επιστήμονας Ανδρέας Μπουρούτης εξερευνά το ιστορικό βάθος της σφοδρότερης διένεξης που εκτείνεται σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Από την οργανωμένη εβραϊκή εγκατάσταση στην περιοχή της Παλαιστίνης και την αραβική αντίδραση μέχρι την εποχή των συνεχών πολεμικών αναμετρήσεων, το βιβλίο προσφέρει με κατανοητό τρόπο μια σαφή εικόνα των τεκταινόμενων στη Μέση Ανατολή. Μιας ολέθριας διαμάχης που φαντάζει καταδικασμένη να συνεχίζεται στο διηνεκές.

Έξοδος από το χάος – Gilles Kepel

Μια πιο ενδελεχή ματιά στην πολιτική ιστορία και τις συγκρούσεις των τελευταίων δεκαετιών στη Μέση Ανατολή προσφέρει το βιβλίο «Έξοδος από το χάος». O Gilles Kepel, τον οποίο οι New York Times χαρακτήρισαν ως τον «διασημότερο μελετητή του Ισλάμ στη Γαλλία» διερευνά την προοπτική εξόδου της Μέσης Ανατολής από τη συνεχιζόμενη κρίση, προκειμένου οι λαοί της να εξασφαλίσουν ένα λιγότερο αβέβαιο μέλλον.

Ο κόσμος μας αλλάζει με όλο και γρηγορότερους ρυθμούς. Κάνε catch up στις εξελίξεις με βραβευμένα βιβλία που μας μαθαίνουν να σκεφτόμαστε κριτικά.

Καλή ανάγνωση!