Βιβλία που Εμπνέουν: Τα αγαπημένα έργα του David Szalay

Από τα πλέον διακεκριμένα λογοτεχνικά περιοδικά μέχρι το πασίγνωστο book club της Dua Lipa, το όνομα του David Szalay αποτελεί σταθερά αντικείμενο συζήτησης μεταξύ των αναγνωστών σε όλο τον κόσμο. Γνωστός για τη λιτή του γραφή και τα ζητήματα της βίας, της ταυτότητας, της αρρενωπότητας και της ενοχής τα οποία πραγματεύεται συχνά στα βιβλία του, ο Βρετανός συγγραφέας με καταγωγή από την Ουγγαρία καταφέρνει να αποτυπώνει στο χαρτί την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου σ' έναν κόσμο που συχνά μοιάζει να στερείται νοήματος. Με αφορμή τη διάκριση του «Flesh» στα περσινά Βραβεία Βιβλίου Booker, ο David Szalay μιλά στο Public Blog για το βραβευμένο μυθιστόρημα αλλά και τα βιβλία που συνεχίζουν να τον εμπνέουν μέχρι και σήμερα.

Ο David Szalay προτείνει

«Η ζωή είναι θέμα διαχείρισης της αποτυχίας, ή της αποδοχής της με κάποιο τρόπο»

The Diaries of Samuel Pepys - Samuel Pepys: Το magnum opus του Samuel Pepys δεν είναι άλλο από το κολοσσιαίο προσωπικό του ημερολόγιο, το οποίο ανανέωνε με θρησκευτική ευλάβεια για πάνω από μία δεκαετία. 250.000 λέξεις και περισσότεροι από 3.000 χαρακτήρες συνθέτουν ένα λεπτομερές πανόραμα του Λονδίνου και της βρετανικής κοινωνίας την εποχή της Παλινόρθωσης. Στο πιο φιλόδοξο ημερολόγιο που γράφτηκε ποτέ βλέπουμε σκηνές από όλες τις πτυχές της ζωής του Samuel Pepys, με αναφορές στη Μεγάλη Πανώλη του 1665 και στη Μεγάλη Πυρκαγιά του 1666, γεγονότα που συγκλόνισαν τη βρετανική κοινωνία.

Στο Φάρο - Virginia Woolf: Δημοσιευμένο το 1927, το μυθιστόρημα της Virginia Woolf θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα λογοτεχνικά δείγματα της σχολής του μοντερνισμού. Η ιστορία εκτυλίσσεται γύρω από την οικογένεια Ράμσεϊ και τους καλεσμένους τους σε ένα εξοχικό στη Σκωτία, σε δύο χρονικές περιόδους που χωρίζονται από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Woolf αφήνει στην άκρη τη γραμμική αφήγηση και ακολουθεί τη ροή της σκέψης των χαρακτήρων, δίνοντας έμφαση στον χρόνο, στη μνήμη και στο πώς αλλάζουν οι ενδοοικογενειακές σχέσεις με το πέρασμα του χρόνου.

The March of Folly - Barbara Tuchman: Στο δοκίμιο που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1984, η ιστορικός Barbara Tuchman αναδεικνύει και αναλύει ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα που κινούν τον ρου της ιστορίας. Λόγος για την αυταπάτη της εξουσίας, η οποία καταλήγει να πέφτει θύμα της ίδιας της φιλοδοξίας της. Από τη μυθική πολιορκία της Τροίας μέχρι τον Πόλεμο του Βιετνάμ, η Tuchman εξηγεί με απλά λόγια πώς οι έχοντες την εξουσία λαμβάνουν αποφάσεις αντίθετες όχι μόνο στο συμφέρον του λαού που εκπροσωπούν, αλλά και των ίδιων των κυβερνώντων.

Lord Jim - Joseph Conrad: Παρότι ο πολωνικής καταγωγής Joseph Conrad δεν μιλούσε καλά αγγλικά μέχρι και την ηλικία των 20 ετών, κατάφερε ωστόσο να εξελιχθεί σ' έναν από τους επιδραστικότερους εκπροσώπους της αγγλόφωνης λογοτεχνίας. Το κλασικό «Lord Jim» ακολουθεί τον ομώνυμο νεαρό ναυτικό, ο οποίος, πιστεύοντας πως το πλοίο στο οποίο επιβαίνει πρόκειται να βουλιάξει, αποφασίζει να το εγκαταλείψει. Το πλοίο τελικά συνεχίζει την πορεία του και ο Jim θα βρεθεί αντιμέτωπος με την ντροπή, τις τύψεις και το βάρος της συνείδησης.

Lucky Jim - Kingsley Amis: Ένας άλλος αγαπημένος ήρωας του David Szalay είναι ο Jim Dixon. Ο πρωταγωνιστής του «Lucky Jim» είναι ένας αντισυμβατικός καθηγητής ιστορίας σε ένα επαρχιακό πανεπιστήμιο. Επιστρατεύοντας το χαρακτηριστικό βρετανικό φλέγμα, ο Jim τα βάζει με την ακαδημαϊκή κοινότητα και τις άτεγκτες κοινωνικές συμβάσεις της εποχής. Το μυθιστόρημα έκανε γνωστό τον συγγραφέα Kingsley Amis και το βιβλίο του παραμένει έκτοτε σημείο αναφοράς στη νεότερη βρετανική λογοτεχνία.

Q&A με τον David Szalay

Η ιστορία του «Flesh» ξεκινά στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Βλέπετε κάποιους παραλληλισμούς ανάμεσα στον έφηβο István και τη νέα Ευρώπη που αναδύθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου; 

Όχι ακριβώς «παραλληλισμούς» – αλλά υπάρχει κατά κάποιον τρόπο μια συγγένεια. Η νέα Ευρώπη, ανακαλύπτοντας τον εαυτό της εκείνα τα χρόνια, βίωνε από ορισμένες απόψεις κάτι σαν εφηβεία. Δε θα ήθελα να δώσω υπερβολική έμφαση σε αυτό. Είναι μια αρκετά αόριστη ιδέα. Ωστόσο, βρισκόταν στο μυαλό μου καθώς δούλευα πάνω στο βιβλίο. Επίσης, το 1989 μου φάνηκε μια καλή χρονιά για να ξεκινήσει ένα βιβλίο που, από ορισμένες απόψεις, αφορά τη σύγχρονη Ευρώπη, καθώς η «σύγχρονη Ευρώπη» πιθανότατα ξεκινά τότε. 

Καθ’ όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος, πολλοί χαρακτήρες απαντούν απλώς με ένα «Εντάξει». Τι είδους δύναμη μπορεί να έχει μια τόσο λιτή απάντηση; Έχουν οι λέξεις διαφορετικό βάρος όταν στέκονται από μόνες τους; 

Πρέπει να παραδεχτώ ότι δεν είχα πλήρη επίγνωση του πόσο συχνά χρησιμοποιείται η λέξη «okay» μέχρι να εκδοθεί το μυθιστόρημα και να αρχίσουν να μου το επισημαίνουν! Ωστόσο, αναμφίβολα αποτελεί σημαντική παρουσία στο βιβλίο. Για μένα, το βιβλίο δε μιλάει απλώς για  τη δυσκολία της επικοινωνίας, αλλά για την πραγματική αδυναμία μας να επικοινωνήσουμε συγκεκριμένες λέξεις. Και υποθέτω ότι η ευρεία χρήση της λέξης okay μπορεί κατά κάποιον τρόπο να παραπέμπει σε αυτό – όπως λέει ένας από τους χαρακτήρες του βιβλίου: «Όταν λες okay, στην πραγματικότητα δε λες τίποτα». Μόνο που, φυσικά, συχνά λες κάτι. Η λέξη okay σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα σε όλη τη διάρκεια του βιβλίου, ανάλογα με τα συμφραζόμενα – σχεδόν πάντα σημαίνει κάτι. 

Έχετε πει στο παρελθόν: «Ήθελα να γράψω για το πώς είναι να είσαι ένα ζωντανό σώμα μέσα στον κόσμο». Πιστεύετε ότι η σχέση μας με το σώμα μας αλλάζει, καθώς οι νέες τεχνολογίες γίνονται ολοένα και περισσότερο αισθητές ως προεκτάσεις του εαυτού μας;

Δεν είμαι σίγουρος πως συμβαίνει κάτι τέτοιο. Νομίζω ότι η ίδια η σωματική μας υπόσταση έχει μια δική της ποιότητα, την οποία δεν μπορούν να αναπαραγάγουν ούτε να εκτοπίσουν οι σε μεγάλο βαθμό μιμητικές εμπειρίες που προσφέρει η τεχνολογία. Έτσι, χωρίς το βιβλίο να το εκφράζει ποτέ ρητά, θα έλεγα πως αφορά σε κάποιο βαθμό και την τεχνολογία. Αφορά τον βαθμό στον οποίο η τεχνολογία δεν μπορεί να εκτοπίσει τη σωματική εμπειρία, ούτε να αλλάξει αυτή τη θεμελιώδη πτυχή του ποιοι είμαστε. 

Το Flesh απέσπασε τεράστια αναγνώριση, ιδιαίτερα μετά τη βράβευσή του με το Booker Prize. Τι μπορούμε να περιμένουμε από το επόμενο βιβλίο σας; Θα κινηθείτε σε παρόμοιες θεματικές ή θα επιλέξετε κάτι εντελώς διαφορετικό; 

Βρίσκομαι ακόμη περίπου στη μέση της συγγραφής του νέου βιβλίου και δε θα ήθελα να μιλήσω γι’ αυτό με λεπτομέρειες. Θα έλεγα, ωστόσο, ότι, σε γενικές γραμμές, πιθανότατα πραγματεύεται παρόμοιες θεματικές. Η φόρμα και η οπτική γωνία, όμως, είναι αρκετά διαφορετικές και, ίσως, από ορισμένες απόψεις, πιο κοντά με τα βιβλία που έγραψα πριν από το Flesh. 

Who's who: David Szalay

Ο David Szalay γεννήθηκε στο Μόντρεαλ του Καναδά, από Ούγγρο πατέρα και Καναδέζα μητέρα, και μεγάλωσε στο Λονδίνο. Έχει ζήσει στον Λίβανο, τη Βρετανία και την Ουγγαρία, ενώ σήμερα κατοικεί στη Βιέννη. Το ντεμπούτο του, «London and the South-East», κέρδισε τα βραβεία Betty Trask και Geoffrey Faber Memorial, και ακολούθησαν τα μυθιστορήματα «The Innocent» και «Spring». Το «All That Man Is», μια σειρά ιστοριών για εννέα διαφορετικούς άνδρες, κέρδισε τα βραβεία Gordon Burn και Plimpton και βρέθηκε στη βραχεία λίστα των Booker το 2016, ενώ η συλλογή διηγημάτων «Turbulence» του χάρισε το Edge Hill Prize το 2019. Το 2013 συμπεριλήφθηκε στη λίστα του Granta με τους καλύτερους νέους Βρετανούς συγγραφείς. Με το «Flesh» ο David Szalay απέσπασε την περσινή χρονιά το Βραβείο Booker, το σημαντικότερο βραβείο λογοτεχνίας στον αγγλόφωνο κόσμο.