Όταν το παιδί δυσκολεύεται, οι λέξεις μας μπορούν να γίνουν δύναμη

Γράφει η Δρ. Ελένη Λιβανίου

Για πολλά παιδιά, και ιδιαίτερα για παιδιά με ΔΕΠΥ, δυσλεξία, αυτισμό ή άλλες μαθησιακές δυσκολίες, η σχολική καθημερινότητα δεν είναι απλώς μια διαδικασία μάθησης. Είναι μια καθημερινή δοκιμασία. Κάθε δυσκολία στην ανάγνωση, κάθε ξεχασμένο τετράδιο, κάθε παρατήρηση στην τάξη ή κάθε αποτυχημένο διαγώνισμα μπορεί να γίνει ακόμη ένα κομμάτι στο παζλ μιας αρνητικής εικόνας για τον εαυτό τους.

Όταν ένα παιδί ακούει ξανά και ξανά ότι «δεν προσέχει», «δεν προσπαθεί αρκετά» ή «θα μπορούσε καλύτερα», αρχίζει να πιστεύει ότι το πρόβλημα είναι το ίδιο. Και όταν χάνεται η αυτοπεποίθηση, χάνεται συχνά και η διάθεση να προσπαθήσει.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η δύναμη του γονιού. Δεν μπορούμε να αφαιρέσουμε όλες τις δυσκολίες από τη ζωή του παιδιού μας. Μπορούμε όμως να γίνουμε ο άνθρωπος που θα του θυμίζει καθημερινά ότι οι δυσκολίες του δεν το ορίζουν. Ότι αξίζει, ότι μπορεί να μάθει, ότι δεν είναι μόνο του.

Οι σχέσεις μέσα στην οικογένεια χτίζουν την εικόνα που θα έχει το παιδί για τον εαυτό του. Ο τρόπος που μιλάμε, που ακούμε, που αντιδρούμε στα λάθη του και που στεκόμαστε δίπλα του στις δύσκολες στιγμές επηρεάζει βαθιά την ψυχική του ανθεκτικότητα και την πίστη στις δυνατότητές του.

Δεν υπάρχουν «μαγικοί» γονείς ούτε τέλειες αντιδράσεις. Υπάρχουν όμως μικρές καθημερινές φράσεις που μπορούν να μειώσουν το άγχος, να προστατεύσουν την αξιοπρέπεια του παιδιού και να μετατρέψουν μια στιγμή σύγκρουσης σε μια στιγμή σύνδεσης.

Έξι φράσεις που ηρεμούν το παιδί και χτίζουν πραγματική συνεργασία, της Δρ. Ελένης Λιβανίου

1. «Σε πιστεύω»

Όταν το παιδί νιώθει αμφισβήτηση, κλείνεται στον εαυτό του και αμύνεται. Η εμπιστοσύνη αποφορτίζει τη ντροπή και δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας.

Παράδειγμα

Παιδί: «Δεν το έριξα επίτηδες το ποτήρι!»
Γονιός: «Σε πιστεύω. Πάμε να το καθαρίσουμε μαζί.»

ή

Παιδί: «Δεν ξέχασα επίτηδες το τετράδιο.»
Γονιός: «Σε πιστεύω. Πάμε να δούμε μαζί τι θα γράψεις στη δασκάλα σου.» ή «Πάμε να δούμε μαζί τι θυμάσαι από τις οδηγίες της δασκάλας σου γι' αυτή την εργασία.»

2. «Πάμε να το προσπαθήσουμε μαζί»

Οι συνεχείς εντολές δημιουργούν αδιέξοδο και αντιπαράθεση. Όταν το παιδί συμμετέχει στη λύση, είναι πιο πρόθυμο να την τηρήσει.

Παράδειγμα

Το παιδί αρνείται να μαζέψει τα παιχνίδια του ή να μαζέψει τα τετράδια και τα βιβλία του.

Γονιός: «Βλέπω ότι δεν θέλεις να τα μαζέψεις όλα τώρα. Πάμε να το προσπαθήσουμε μαζί. Ποιο είναι το πρώτο βήμα; Από πού λες να αρχίσουμε;» ή «Αν δεν θέλεις να τα μαζέψουμε μαζί, θέλεις να μου πεις σε πόση ώρα θέλεις να τα μαζέψεις; Όρισε εσύ τον χρόνο.»

3. «Στενοχωρήθηκες. Σε καταλαβαίνω, έχεις δίκιο»

Όταν το παιδί κατακλύζεται από έντονα συναισθήματα, δεν μπορεί να ακούσει λογικές εξηγήσεις. Αυτή η φράση αναγνωρίζει το συναίσθημα και του δείχνει ότι δεν είναι μόνο του.

Παράδειγμα

Το παιδί κλαίει γιατί έπεσε ο πύργος που έχτιζε με τα τουβλάκια. Αντί να πείτε «Σταμάτα να κλαις», δοκιμάστε: «Σε καταλαβαίνω. Στενοχωρήθηκες. Είμαι εδώ μαζί σου. Θέλεις να ξαναπροσπαθήσεις;»

Το παιδί μουντζουρώνει όσα έχει γράψει ή σβήνει ξανά και ξανά τις αριθμητικές πράξεις που μόλις ολοκλήρωσε. Αντί να πείτε «Σταμάτα να μουντζουρώνεις!» ή «Μη σβήνεις συνέχεια!», δοκιμάστε: «Σε καταλαβαίνω. Είσαι στενοχωρημένος. Θέλεις να μου πεις τι δεν κατάλαβες;» ή «Σε καταλαβαίνω. Θέλεις να δούμε αν μπορώ να βοηθήσω σε κάτι;»

4. «Σ' ακούω. Πες μου τι συμβαίνει»

Για να ακούσει το παιδί, πρέπει πρώτα να νιώσει ότι το ακούν. Η προσοχή πριν από την απαίτηση διαλύει την αντίσταση.

Παράδειγμα

Παιδί: «Δεν θα ξαναπαίξω με τον αδελφό μου!»
Γονιός: «Σ' ακούω. Πες μου τι συμβαίνει.»

Παιδί: «Δεν θέλω να ξαναπάω στο φροντιστήριο, στο ιδιαίτερο ή στην αθλητική δραστηριότητα.»
Γονιός: «Σ' ακούω. Πες μου τι έγινε. Αφορά τον εκπαιδευτικό, τα άλλα παιδιά ή το πλαίσιο;»

5. «Σ' ακούω. Είμαι με το μέρος σου»

Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι ο γονιός είναι σύμμαχος και όχι αντίπαλος. Πολλά ξεσπάσματα μεγαλώνουν γιατί το παιδί νιώθει ότι ο γονιός είναι «απέναντί» του. Αυτή η φράση αλλάζει τον ρόλο σας από αντίπαλο σε σύμμαχο.

Παράδειγμα

Παιδί: «Αυτές οι ασκήσεις είναι χαζές! Δεν θα τις κάνω.»
Γονιός: «Σ' ακούω. Είμαι με το μέρος σου. Πάμε να βρούμε έναν τρόπο να γίνουν λίγο πιο εύκολες.»

Παιδί: «Δεν θέλω να ξαναπάω σχολείο.» ή «Θέλω να αλλάξω σχολείο.»
Γονιός: «Σ' ακούω και σε καταλαβαίνω. Αυτό είναι σοβαρό. Θέλεις να το συζητήσουμε τώρα;» ή «Θέλεις να το ξανασκεφτείς και να δούμε μαζί τι συμβαίνει και έχεις αναστατωθεί τόσο πολύ; Είμαι με το μέρος σου»

6. «Είμαι εδώ για σένα, ό,τι κι αν γίνει.»

Τα λάθη συχνά φέρνουν ντροπή. Αυτή η φράση δείχνει ότι η αγάπη δεν εξαρτάται από την επίδοση ή την επιτυχία.

Παράδειγμα

Το παιδί έσπασε την κατασκευή ενός συμμαθητή και κλαίει.
Αντί να το μαλώσετε, πείτε: «Είμαι εδώ για σένα, ό,τι κι αν γίνει. Θα το φτιάξουμε μαζί.»

Το παιδί έχασε το τετράδιο που είχε δανειστεί από έναν συμμαθητή.
Αντί να το μαλώσετε, πείτε: «Έλα να σε βοηθήσω να το βρεις. Θυμάσαι πότε το είχες τελευταία; Ήταν όταν διάβαζες στο σπίτι ή το είδες τελευταία στο σχολείο; Αν τελικά δεν το βρούμε, τι πιστεύεις ότι θα ήταν σωστό να κάνεις;»

Το μυστικό δεν είναι η «μαγική φράση» από μόνη της. Το πιο σημαντικό είναι η σχέση. Αν η καθημερινότητα είναι γεμάτη φωνές, απειλές και κριτική, λίγες όμορφες λέξεις δεν αρκούν. Όταν όμως ο γονιός προστατεύει την αξιοπρέπεια του παιδιού, του δείχνει εμπιστοσύνη, ακούει πραγματικά όσα έχει να πει και το κάνει να νιώθει ασφαλές, με σταθερά όρια και σεβασμό, τότε η συνεργασία χτίζεται φυσικά.

Σχετικά με τη Life is for All

Η Life is for All είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση με όραμα μια κοινωνία όπου κάθε παιδί και κάθε οικογένεια νιώθει ότι ανήκει. Εργάζεται για την προώθηση της συμπερίληψης των ατόμων με νευροαναπτυξιακές και μαθησιακές δυσκολίες, μέσα από την ενδυνάμωση γονέων, την επιμόρφωση εκπαιδευτικών και την ενημέρωση της κοινωνίας.

Μέχρι σήμερα έχει επιμορφώσει περισσότερους από 5.000 εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές και υλοποιεί δράσεις σε σχολεία, μουσεία, πολιτιστικούς χώρους και τοπικές κοινωνίες, δημιουργώντας ευκαιρίες ώστε νευροδιαφορετικά και νευροτυπικά παιδιά να μαθαίνουν, να δημιουργούν και να συμμετέχουν μαζί.

Για καθημερινές συμβουλές, πρακτικά εργαλεία και έγκυρη ενημέρωση, ακολουθήστε τη Life is for All στο Instagram @lifeis.forall και επισκεφθείτε το www.lifeisforall.gr.

Η Δρ. Ελένη Λιβανίου είναι εκπαιδευτική ψυχολόγος με ειδίκευση στις ειδικές και ευρέως φάσματος μαθησιακές δυσκολίες, στα δευτερογενή ψυχολογικά προβλήματα που συνδέονται με αυτές και στα προβλήματα συμπεριφοράς μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Το ερευνητικό της έργο επικεντρώνεται στη ΔΕΠΥ και τη Δυσλεξία.