Αποχαιρετούμε τον συγγραφέα Αλέξη Σταμάτη, που υπήρξε τόσοι άλλοι

«Η γραφή δεν είναι επιστροφή, αλλά τρόπος να μείνεις», δήλωνε πέρυσι τέτοιες μέρες ο πολυσχιδής συγγραφέας Αλέξης Σταμάτης σε συνέντευξή του στο OneMan με τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Θεοδόση Μίχο. Έναν χρόνο αργότερα, τη Δευτέρα 20 Ιουλίου, ο συγγραφέας αποχαιρετά τούτο τον κόσμο, έπειτα από πολυετή μάχη με μια σπάνια ασθένεια του αίματος. Συγγενείς, φίλοι και ολόκληρος ο καλλιτεχνικός κόσμος θρηνεί την απώλεια αυτού του ειλικρινή, πολυδιάστατου, διαυγή ανθρώπου. 

Αλέξης Σταμάτης: Από την τυπολατρία στα πλατό της Finos Film 

Ο μικρός Αλέξης, γεννημένος το 1960, μεγαλώνει ανάμεσα σε δύο σύμπαντα. Από τη μια πλευρά, περιφέρεται σε εκατοντάδες ακαδημαϊκά βιβλία που βρίσκονται στη βιβλιοθήκη του φημισμένου αρχιτέκτονα και πατέρα του Κώστα Σταμάτη και από την άλλη στα πλατό της Finos Film, όπου η μητέρα του Μπέτυ Αρβανίτη πρωταγωνιστεί. Θεία του είναι η σπουδαία ποιήτρια και μεταφράστρια Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ. Παρά την ανασφάλεια που ένιωθε ως παιδί απέναντι στη θέση του στον κόσμο, όπως έχει δηλώσει, το σαράκι να βρίσκεται behind the scenes, όπως έχει μαρτυρήσει, τον βρήκε μόλις σε ηλικία 7 ετών, όταν η τέχνη φώλιασε μέσα του για τα καλά. Έχοντας εξερευνήσει και ανακαλύψει τη μαγεία του κινηματογράφου και εκείνη της αρχιτεκτονικής, ως ενήλικας αποφασίζει να σπουδάσει αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ενώ ακολούθησαν μεταπτυχιακά κινηματογράφου στο Λονδίνο.

Στο μεσοδιάστημα, μέχρι την έκδοση του πρώτου μυθιστορήματος, ο Αλέξης Σταμάτης πάλευε με τον αλκοολισμό. Σε παλαιότερη συνέντευξή του, είχε αποκαλύψει τον εθισμό του που ξεκίνησε μέσα σε ένα κλίμα «απόλυτης ελευθερίας», μετά τις σπουδές του στο Πολυτεχνείο. «Άρχισα να μην μπορώ να ξυπνάω χωρίς αυτό, η κλασική κάθοδος του αλκοολικού στον Άδη. [...] Πήρα την απόφαση να το σταματήσω στις 10 Απριλίου 1996. Όλα αυτά ήταν μία εσωτερική υπερβολή, ένα είδος εσωτερικού ψώνιου τύπου "να δούμε πού θα πάει"», είχε αναφέρει χαρακτηριστικά. Δύο χρόνια αργότερα και σε ηλικία 38 ετών εκδίδει το πρώτο του μυθιστόρημα, «Ο έβδομος ελέφαντας» στη Μεγάλη Βρετανία από τον εκδοτικό οίκο Arcadia Books. Η δημοφιλία και η συγγραφική του αναγνώριση εκτοξεύονται με το δεύτερο μυθιστόρημά του «Μπαρ Φλωμπέρ». 

Μια πλούσια, συγγραφική κληρονομιά

Ο Αλέξης Σταμάτης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες, με σπουδαία παρουσία στο θέατρο, την ποίηση, τον κινηματογράφο και το παιδικό βιβλίο. Στη συγγραφική του πορεία εξέδωσε 34 βιβλία, ανάμεσά τους 20 μυθιστορήματα, ποιητικές συλλογές και παιδικά βιβλία, αρκετά από τα οποία μεταφράστηκαν και κυκλοφόρησαν στο εξωτερικό. Ξεχώρισε με έργα όπως τα «Μπαρ Φλωμπέρ», «Χαμαιλέοντες», το αυτοβιογραφικό «Υπήρξα τόσοι άλλοι» και, πιο πρόσφατα, «Το παιδί και ο Άγγελος», το πρώτο του που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, με το οποίο επέστρεψε στη μυθιστοριογραφία. Για το έργο του τιμήθηκε με σημαντικές διακρίσεις, ενώ το παιδικό μυθιστόρημα «Ταλεντίνα» ξεχωρίζει για τις σπουδαίες αξίες που μαθαίνει στα παιδιά, όπως ότι το ταλέντο και η προσπάθεια πρέπει να πηγαίνουν πάντα μαζί. 

Παράλληλα, έγραψε θεατρικά έργα και σενάρια, με πολλές από τις δημιουργίες του να παρουσιάζονται σε σημαντικές θεατρικές σκηνές της χώρας. Δίδαξε δημιουργική γραφή σε εκπαιδευτικά ιδρύματα και πολιτιστικούς φορείς, ενώ αρθρογραφούσε συστηματικά στις εφημερίδες «Τα Νέα» και «Το Βήμα». Η γραφή του διακρινόταν για την ψυχολογική της οξυδέρκεια και τη βαθιά διερεύνηση της ανθρώπινης ύπαρξης. Μέσα από την σύγχρονη, κινηματογραφική αφήγηση που τον χαρακτήριζε, ανέδειξε θέματα όπως η ταυτότητα, ο εσωτερικός κόσμος, η μοναξιά και ο έρωτας, αφήνοντας ένα ξεχωριστό αποτύπωμα στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Σε προσωπικό επίπεδο, ήταν παντρεμένος με την ηθοποιό Εύα Σιμάτου, με την οποία απέκτησαν έναν γιο, τον Ερμή.

Η γνωριμία με το έργο του Αλέξη Σταμάτη είναι μια αφορμή να επιστρέψουμε σε έναν συγγραφέα που δεν φοβήθηκε να εξερευνήσει τις πιο σκοτεινές και εύθραυστες πλευρές της ανθρώπινης ύπαρξης. Ανακάλυψε την πολύτιμη λογοτεχνική παρακαταθήκη του στα ράφια των καταστημάτων Public ή στο public.gr.