Έφυγε από τη ζωή η δημιουργός του Persepolis, Marjane Satrapi

Θλίψη στον διεθνή καλλιτεχνικό κόσμο προκάλεσε η είδηση του θανάτου της Marjane Satrapi, της Γαλλοϊρανής συγγραφέως, εικονογράφου και σκηνοθέτριας που έγινε παγκοσμίως γνωστή μέσα από το αυτοβιογραφικό graphic novel «Persepolis» και την κινηματογραφική του μεταφορά. Η Satrapi πέθανε στο Παρίσι σε ηλικία 56 ετών. Στην ανακοίνωση της οικογένειάς της στο AFP αναφέρεται πως «πέθανε από θλίψη λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Mattias Ripa, του συζύγου της και έρωτα της ζωής της».

Η Ιρανική επανάσταση, η εξορία και το Persepolis

Γεννημένη το 1969 στο Ιράν, η Satrapi μεγάλωσε μέσα στη σκιά της Ιρανικής Επανάστασης του 1979 και των βαθιών κοινωνικών και πολιτικών ανατροπών που ακολούθησαν. Το Persepolis, που βασίζεται στα πρώτα χρόνια της ζωής της στην Τεχεράνη, αφηγείται την εμπειρία της ως παιδί και έφηβης σε ένα περιβάλλον καταπίεσης, φόβου και ιδεολογικής πόλωσης. Μέσα από το λιτό, ασπρόμαυρο σχέδιο και τη βιωματική αφήγηση, η Satrapi μετέτρεψε μια προσωπική ιστορία σε πολιτική μαρτυρία για το Ιράν της επανάστασης και του πολέμου.

Το Persepolis, που το έγραψε σε ηλικία μόλις 31 ετών, θεωρείται το σημαντικότερο έργο της και ένα από τα πιο επιδραστικά graphic novels των τελευταίων δεκαετιών. Η αφήγηση παρακολουθεί τη ζωή της μικρής Μαρζάν από τα παιδικά της χρόνια στην Τεχεράνη έως την εξορία στην Ευρώπη, αποτυπώνοντας με οξυδέρκεια τις αντιφάσεις της καθημερινότητας, τη βία της κρατικής καταστολής και το προσωπικό κόστος της μετάβασης. Η επιτυχία του βιβλίου οδήγησε και στην προτεινόμενη για Όσκαρ ομώνυμη animated ταινία του 2007, που συν-σκηνοθέτησε η ίδια. Πέρα από το «Persepolis», η Satrapi έγραψε κι άλλα αυτοβιογραφικά ή ημι-αυτοβιογραφικά έργα, συνεχίζοντας να επεξεργάζεται θεματικές που την απασχολούσαν σε κάθε φάση της ζωής της, όπως η μνήμη, η εξορία, η γυναικεία εμπειρία και η σύγκρουση ανάμεσα στην ιδιωτική ζωή και την πολιτική. Ένα από εκείνα που ξεχωρίζουν είναι και το «Embroideries», που συζητά με τη γιαγιά της, καθοριστικός παράγοντας στη διάπλαση της προσωπικότητάς της, για την αγάπη, το σεξ και τις ιδιοτροπίες των ανδρών.

Η τέχνη ως εργαλείο διαμαρτυρίας και αντίστασης 

Η Marjane Satrapi δεν περιορίστηκε ποτέ στον ρόλο της λογοτέχνιδας ή της δημιουργού κόμικς. Σε συνεντεύξεις της είχε τονίσει ότι στόχος της ήταν να μιλήσει για τους «καθημερινούς ανθρώπους» του Ιράν και να αντισταθεί στις καρικατούρες που τους περιέγραφαν ως αφηρημένο πολιτικό σύνολο. Παράλληλα, είχε υποστηρίξει ότι η πραγματική αλλαγή είναι πρωτίστως πολιτισμική και ότι οι κοινωνικές μεταμορφώσεις γεννιούνται μέσα από την καθημερινή αντίσταση.

Η ακτιβιστική της δράση συνδέθηκε έντονα με τα δικαιώματα των γυναικών στο Ιράν, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, όταν το κίνημα «Woman, Life, Freedom» επανέφερε στο επίκεντρο τη συζήτηση για την έμφυλη καταπίεση, την υποχρεωτική μαντίλα και την ελευθερία του σώματος των γυναικών. Σε συνέντευξή της στο Deadline είχε δηλώσει πώς οι γονείς της είχαν βγει στους δρόμους το 1983 για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στην επιβολή της μαντίλας στις γυναίκες από το καθεστώς, σχολιάζοντας για τον πατέρα της ότι «ήταν ένας από τους ελάχιστους άνδρες. Τότε δεν είχαν καταλάβει ότι τα δικαιώματα των γυναικών είναι δικαιώματα της κοινωνίας». 

Η Satrapi αντιμετώπιζε την τέχνη ως εργαλείο μαρτυρίας και αντίστασης, επιμένοντας ότι τα κόμικς μπορούν να μιλήσουν σε όλους και δεν «λογαριάζουν» γλώσσες και σύνορα. Ωστόσο, δεν ήταν όλοι υπέρμαχοι του έργου της. Όπως είχε αποκαλύψει, είχε δεχτεί απειλές και προσβολές από το καθεστώς σχετικά με το Persepolis. «Με έχουν αποκαλέσει ψεύτρα και κατάσκοπο», είχε πει, προσθέτοντας «ότι ένιωσα τον φόβο, αλλά μετά ήταν επιλογή μου αν θα του δώσω σημασία ή όχι».

Το 2023, ηγήθηκε τη διαμαρτυρία που είχε πραγματοποιηθεί έξω από την ιρανική πρεσβεία στο Παρίσι, σε ένδειξη αλληλεγγύης προς πέντε εφήβους από την Τεχεράνη που συνελήφθησαν επειδή ανέβασαν στο TikTok ένα βίντεο όπου χόρευαν στο τραγούδι «Calm down» των Rema και Selena Gomez. «Εμείς οι καλλιτέχνες πρέπει να είμαστε ταπεινοί, αλλά το να μην κάνουμε τίποτα είναι χειρότερο, το να είμαστε αδιάφοροι είναι χειρότερο», είχε δηλώσει. «Δεν νομίζω ότι αυτό που κάνω είναι κάτι τεράστιο ή απίστευτο. Κάνω απλώς αυτό που πρέπει να κάνω».

Η ζωή μετά την απώλεια του συζύγου της

Ο Mattias Ripa, Σουηδός παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος, πέθανε στις 8 Απριλίου 2025. Διεθνή δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Satrapi είχε αποσυρθεί από τον δημόσιο βίο τους τελευταίους μήνες μετά την απώλειά του, ενώ σε πρόσφατες αναρτήσεις της στο Instagram είχε γράψει: «Γιατί έχασα τον έρωτα της ζωής μου». Το παλάτι της Γαλλίας και στενοί της φίλοι περιέγραψαν τον θάνατό της ως συνέπεια της βαθιάς προσωπικής οδύνης που βίωνε τον τελευταίο χρόνο.