In memoriam: Σπουδαίοι άνθρωποι των γραμμάτων που έφυγαν πρόσφατα

Η τελετή απονομής των Βραβείων Βιβλίου Public που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα στο Μέγαρο Μουσικής μάς θύμισε πώς το καλό βιβλίο γίνεται αφορμή για να μοιραστούμε όμορφες στιγμές γύρω από τη χαρά της ανάγνωσης. Συγγραφείς, μεταφραστές, επιμελητές, εικονογράφοι, εκδότες και όλοι όσοι συνθέτουν τον κόσμο του βιβλίου στη χώρα μας έδωσαν και φέτος ραντεβού με τους αναγνώστες για να αναδείξουν τα βιβλία της χρονιάς. Κλείνοντας τον κύκλο των 13ων Βραβείων Βιβλίου Public θυμόμαστε τους σπουδαίους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών που έφυγαν πρόσφατα και τους αποχαιρετούμε με λίγα λόγια για το σπουδαιό τους έργο.

Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ

Μία από τις επιφανέστερες Ελληνίδες επιστήμονες του 20ου αιώνα, η Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ σημάδεψε με το έργο της την παγκόσμια ιστοριογραφία. Με τα βιβλία της, η πρύτανης της Σορβόννης αναπτέρωσε το ενδιαφέρον για το Βυζάντιο υπογραμμίζοντας τον ρόλο που διαδραμάτισε στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής ταυτότητας.

Δημήτρης Δασκαλόπουλος

Τον Μάιο, αποχαιρετίσαμε τον Δημήτρη Δασκαλόπουλο, ο οποίος έφυγε από την ζωή στα 87 του χρόνια. Ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος υπήρξε επιφανής εκπρόσωπος της νεοελληνικής γραμματείας με πλούσιο ποιητικό αλλά και ερευνητικό έργο. Έχει τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών και το περιοδικό «Αναγνώστης».

Ελευθέριος Καρτάκης

Πριν λίγες εβδομάδες οι εκδόσεις Ροές και PRiNTA έκαναν γνωστό τον θάνατο του ιδρυτή τους Ελευθέριου Καρτάκη. Υπό την εποπτεία του Ελευθέριου Καρτάκη, οι δύο εκδοτικοί οίκοι άφησαν το δικό τους στίγμα στο χώρο του βιβλίου συστήνοντας στους Έλληνες αναγνώστες σημαντικούς εκπροσώπους της διεθνούς λογοτεχνίας όπως ο Robert Kaplan και η Alice Miller.

Παύλος Παπαχριστοφίλου

Μερικούς μήνες νωρίτερα ο κόσμος του βιβλίου είχε πει το τελευταίο αντίο στον Παύλο Παπαχριστοφίλου. Από το 1984, ο ιδιοκτήτης και πρόεδρος των εκδόσεων Ελληνικά Γράμματα και Πεδίο στήριξε με το έργο του το ακαδημαϊκό, επιστημονικό και παιδικό βιβλίο, ενώ υπήρξε ένας από τους πλέον ενεργούς εκδότες σε θέματα που αφορούν τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Δημήτρης Ραυτόπουλος

Πλήρης ημερών, σε ηλικία 101 ετών έφυγε τον Απρίλιο του 2025 ο Δημήτρης Ραυτόπουλος. Κριτικός λογοτεχνίας, δοκιμιογράφος, δημοσιογράφος και μεταφραστής, ο Δημήτρης Ραυτόπουλος ανανέωσε τη σημασία της «κριτικής του βιβλίου» στη χώρα μας. Η διεισδυτική του ματιά τον κατέταξε στις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις κριτικών, οι οποίοι συνδύαζαν την λογοτεχνία με την φιλοσοφία και την πολιτική ως επιστήμη.

Διονύσης Σαββόπουλος

Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως ο «Νιόνιος» του ελληνικού πενταγράμμου όρισε με τα τραγούδια του μια ολόκληρη γενιά φέρνοντας μαζί το λαϊκό, το ροκ και το ρεμπέτικο. Η μουσική του Διονύση Σαββόπουλου είναι κάτι σαν συνώνυμο της πρώιμης μεταπολιτευτικής Ελλάδας, μιλώντας ακόμα στην καρδιά των ακροατών που τον έζησαν αλλά και εκείνων που δεν τον πρόλαβαν.

Βαγγέλης Τρικεριώτης

Ακόμα ένας εκδότης που άφησε πίσω του μια σημαντική παρακαταθήκη είναι ο Βαγγέλης Τρικεριώτης, ο οποίος έφυγε τον Μάιο από τη ζωή. Ο ιδρυτής των εκδόσεων «Γλάρος» και «Γνώση» και της ιστορικής αλυσίδας βιβλιοπωλείων «Πρωτοπορία» που γεννήθηκε στα Εξάρχεια έπαιξε μεγάλο ρόλο στη διάδοση του βιβλίου στη χώρα μας. Και αυτό γιατί ο Βαγγέλης Τρικεριώτης πέτυχε να κάνει το ποιοτικό βιβλίο προσβάσιμο σε όλους.

Γιάννης Η. Χάρης

Μαζί με τους συγγραφείς και τους εκδότες, οι επιμελητές και οι μεταφραστές είναι αυτοί που εργάζονται πυρετωδώς ώστε ένα βιβλίο να καταφέρει να φτάσει στα χέρια μας. Ο Γιάννης Η. Χάρης υπήρξε ένας από τους πλέον ταλαντούχους επιμελητές που γνώριζαν όσο λίγοι τη σωστή χρήση της Ελληνικής. Επί χρόνια μεταφραστής και επιμελητής εκδόσεων, ο Γιάννης Χάρης έτρεφε ιδιαίτερο σεβασμό και αγάπη για τη γλώσσα μας. Για τη μετάφραση της «Συνάντησης» του Kundera έλαβε το βραβείο λογοτεχνικής μετάφρασης του ΕΚΕΜΕΛ.

Mario Vargas Llosa

O Mario Vargas Llosa έδειξε με την πλούσια λογοτεχνική του παρακαταθήκη πώς το πολιτικό εκφράζεται πρωτίστως μέσα από τις εικόνες της καθημερινής ζωής. Ο Περουβιανός νομπελίστας συγγραφέας του περίφημου «Η πόλη και τα σκυλιά» πέθανε τον Απρίλιο του 2025. Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για έναν από τους σπουδαιότερους συγγραφείς που γέννησε η Λατινική Αμερική. Έναν συγγραφέα βαθιά πολιτικοποιημένο που όμως ποτέ του δεν φόρεσε ιδεολογικές παρωπίδες.

Edgar Morin

Ακόμα ένας καθολικά αναγνωρισμένος ακαδημαϊκός που «έφυγε» πρόσφατα είναι και ο Edgar Morin. Ο Γάλλος κοινωνιολόγος ανέπτυξε μια ολιστική θεώρηση για τον ρόλο και την εξέλιξη της εκπαίδευσης. Στα έργα του Morin, η παιδαγωγική συναντά την κοινωνιολογία, την πολιτική θεωρία και τις θετικές επιστήμες δημιουργώντας ένα υβριδικό μοντέλο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου.

Tom Robbins

Το επίθετο «ανατρεπτικός» αποδίδεται σε πολλούς συγγραφείς που παρεκκλίνουν έστω και ελάχιστα από τις συγγραφικές νόρμες. Ο Tom Robbins ανήκει στην μικρή εκείνη ομάδα συγγραφέων που αξίζουν πράγματι αυτό τον χαρακτηρισμό. Τον Φεβρουάριο του 2025 «ο πιο επικίνδυνος συγγραφέας του κόσμου» έφυγε από τη ζωή, έχοντας πρώτα δείξει πόσο όμορφη μπορεί να γίνει η λογοτεχνία όταν αγκαλιάζει την ατίθαση πλευρά της.

Marjane Satrapi

Προ ημέρων ο κόσμος των γραμμάτων αποχαιρέτισε τη Marjane Satrapi. Η Γαλλοϊρανή συγγραφέας του αυτοβιογραφικού «Persepolis» μίλησε με ανεξάντλητο θάρρος και δύναμη κατά του ολοκληρωτισμού, της μισαλλοδοξίας και του φονταμενταλισμού. Το έργο της Marjane Satrapi είναι τρανή απόδειξη πως η τέχνη μπορεί να γίνει εργαλείο διαμαρτυρίας και αντίστασης απέναντι στα όσα μας καταπιέζουν.