Μια ζωή χωρίς άλλοθι: Αποχαιρετούμε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ

Μία από τις επιφανέστερες προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών. Η διακεκριμένη ιστορικός που μελέτησε όσο λίγοι το Βυζάντιο, υπήρξε σημείο αναφοράς στην πορεία της νεοελληνικής διανόησης. Εμείς θυμόμαστε τη ζωή και το έργο της Γλύκατζης-Αρβελέρ, μιας Ελληνίδας με παγκόσμια ακτινοβολία.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Από τα προσφυγικά του Βύρωνα στη Σορβόννη

Από τις προσφυγικές γειτονιές της Αθήνας μέχρι το Παρίσι και την έδρα της πρυτανείας στη Σορβόννη, η ζωή της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, ήταν συνυφασμένη με την ιστορία. Η αγάπη και ο θαυμασμός που έτρεφε για τον ελληνικό πολιτισμό υπήρξαν η κινητήριος πνευματική δύναμη που έκαναν την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ μία από τις διακεκριμένες γυναίκες ιστορικούς του 20ου αιώνα.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926 από Μικρασιάτες γονείς. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ μετά την αποφοίτησή της από τη Φιλοσοφική Σχολή εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. Στην Κατοχή εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ και ήταν η υπεύθυνη μαθητριών της περιοχής του Παγκρατίου. Το 1953 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της. Στην Πόλη του Φωτός ειδικεύτηκε στη Βυζαντινολογία ολοκληρώνοντας δύο διδακτορικά. Η διαδρομή της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μοναδική στα χρονικά των Ελλήνων ακαδημαϊκών. Αφού διακρίθηκε για το έργο της στον γαλλικό ερευνητικό οργανισμό CNRS, η Γλύκατζη-Αρβελέρ συνέχισε ως καθηγήτρια στη Σορβόννη.

Το 1976 έγινε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην 700χρονη ιστορία του φημισμένου πανεπιστημίου. Οι διακρίσεις όμως δε σταμάτησαν εκεί. Λίγα χρόνια αργότερα, ανέλαβε Πρύτανης της Ακαδημίας των Παρισίων, η οποία έχει το ρόλο της εποπτείας ολόκληρου του εκπαιδευτικού ιδρύματος της πρωτεύουσας.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έδωσε με το ερευνητικό της έργο νέα πνοή στο χώρο της Βυζαντινολογίας, με το ενδιαφέρον για την χιλιετή ιστορία του Βυζαντίου να αναπτερώνεται εντός αλλά και εκτός του ακαδημαϊκού κύκλου. Γνώρισε επιφανείς προσωπικότητες της πολιτικής, των τεχνών και της διανόησης όπως ο Πάμπλο Πικάσο, η Σιμόν ντε Μποβουάρ, ο Λουί Μπουνιουέλ, ο Ζισκάρ Ντ’ Εσταίν, ο Φρανσουά Μιτεράν, ο Ζακ Σιράκ, η Ίντιρα Γκάντι κ.α. Αξίζει να αναφέρουμε πως η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έχει αναγορευτεί τιμώμενη διδάκτορας από το Πανεπιστημίο Χάρβαρντ, το Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου ενώ το γαλλικό κράτος της έχει απονείμει το Παράσημο Λεγεώνας της Τιμής.

Γνώρισε το έργο της σπουδαίας ακαδημαϊκού

«Να μην μπερδεύετε τη γνώση με τη γνώμη. Η γνώμη αλλάζει, ενώ η γνώση εμπλουτίζεται». Ως επιφανής ιστορικός και εμβληματική μορφή της ευρωπαϊκής διανόησης, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ διαδραμάτισε έναν σημαντικότατο στο ρόλο στην επαναξιολόγηση του Βυζαντίου, ως συνέχεια του ρωμαϊκού και αρχαιοελληνικού πνεύματος. Με τα βιβλία της έδειξε πως η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δε συνιστά ένα κατάλοιπο της Ρώμης στην Ανατολή, αλλά μια ξεχωριστή οντότητα, στο επίκεντρο της οποία βρίσκεται το ελληνικό στοιχείο. Τα παρακάτω βιβλία είναι μια καλή εισαγωγή για φιλόδοξους ιστοριοδίφες που θέλουν να γνωρίσουν μια συχνά παραγνωρισμένη πτυχή της ελληνικής ιστορίας.

• Γιατί το Βυζάντιο: Μία μοναδική προοπτική για την ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, στην οποία η Γλύκατζη-Αρβελέρ συνδυάζει βιωματικές εμπειρίες από την ακαδημαϊκή της πορεία στη Σορβόννη με την ιστορική πορεία του Βυζαντίου.
• Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο;: Μία αναστοχαστική ματιά στην πολιτιστική και ιστορική κληρονομιά του Βυζαντίου, φωτίζοντας την οργανική συνέχεια του βυζαντινού κράτους με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
• Μικρασία, καρδιά του Ελληνισμού: Ξεκινώντας από την αφύπνιση του ελληνικού πνεύματος στη Μίλητο, την Έφεσο, την Αλικαρνασσό και ολόκληρη την αρχαία Μικρά Ασία, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αναδεικνύει τους δεσμούς της περιοχής με την ιστορία του κυρίως ελλαδικού κόσμου.
• Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών: Τι έβλεπαν οι άραγε οι Βυζαντινοί στο πρόσωπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου και που θα μπορούσε άραγε να βρίσκεται ο τάφος του στρατηλάτη;
• Μία ζωή χωρίς άλλοθι: Μια λογοτεχνική διαδρομή στη συναρπαστική ζωή της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, γραμμένη από την ίδια, όπως ακριβώς την έζησε.
• Από μένα αυτά : Παιδικά χρόνια, Κατοχή, Αντίσταση, ακαδημαικός, πρύτανης, μητέρα, γιαγιά. Τα πολλά πρόσωπα της Γλύκατζη-Αρβελέρ σε μια εφ’ όλης της ύλης συζήτηση με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου.

Διαβάζουμε & μαθαίνουμε: Οι Έλληνες μέσα στους αιώνες

Η μελέτη του έργου Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ είναι μια καλή αφορμή για να θυμηθούμε τους συγγραφείς που περιηγήθηκαν στα άδυτα της ελληνικής ιστορίας για να φέρουν στο φως την αλήθεια. Με έργα που μίλησαν για τις πιο ένδοξες αλλά και τις πιο σκοτεινές στιγμές.