Ιστορίες που αλλάζουν τον κόσμο: Λογοτεχνικοί ήρωες που γίνονται πρότυπα

Ελευθερία, ανεξαρτησία, δικαιοσύνη, αλληλεγγύη. Ιδανικά για έναν καλύτερο κόσμο. Εγκαρτέρηση, αυταπάρνηση, ευγνωμοσύνη, αλτρουισμός. Πυξίδες για μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας. Είτε πρόκειται για τη «μεγάλη εικόνα» είτε για τον «μικρόκοσμο» του ατόμου, η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να περνά διδάγματα πολύτιμα και αναλλοίωτα στην πάροδο του χρόνου. Υπάρχει λόγος άλλωστε που κάποια έργα αποδεικνύονται κλασικά. Και ο λόγος είναι πως καταφέρνουν να μιλούν για την «ανθρώπινη κατάσταση» με τρόπο διαχρονικό. Ο Μάιος στα Public είναι αφιερωμένος στις ιστορίες που αλλάζουν τον κόσμο. Βιβλία που μιλούν για τις ιδέες, τις αξίες, τη μνήμη και τα όσα κάνουν τον άνθρωπο αυτό που είναι: ένα πλάσμα ικανό για το καλύτερο και το χειρότερο.

Η δύναμη της ανθρώπινης ψυχής στην τέχνη του λόγου!

Εδώ και εκατοντάδες χρόνια, οι σκέψεις, οι προβληματισμοί, τα οράματα και οι αξίες των μεγάλων συγγραφέων μετουσιώνονται στους ήρωες των βιβλίων τους. (Αντι)ήρωες που γίνονται παραδείγματα, πότε προς μίμηση και πότε προς αποφυγή. Ποτέ τους αψεγάδιαστοι, σπανίως αλώβητοι μα πάντοτε αυθεντικοί.

Δον Κιχώτης (Ο Δον Κιχώτης)

Ο ορισμός του κλασικού ήρωα, που ταύτισε το όνομά του με μια αλληγορική ιστορία, διαχρονική όσο ελάχιστες.H αφοσίωση του ομώνυμου Ισπανού hidalgo που μένει πιστός στην ιδέα του ιπποτισμού και της δικαιοσύνης, καθιστά τον χαρακτήρα του Cervantes έναν από τους πιο εμβληματικούς ήρωες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Ένας αμετανόητος ονειροπόλος που επιστρατεύει τη φαντασία για να μην καταρρεύσει υπό το βάρος της σκληρής πραγματικότητας. Ένα σύμβολο της προαιώνιας αναζήτησης του ανθρώπου για νόημα και σκοπό.

Ιβάν Ίλιτς (Ο Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς)

Ο Ιβάν Ίλιτς είναι ένας ακόμα «κλασικός» ήρωας που αντιπροσωπεύει την αναζήτηση του νοήματος της ζωής. Σημείο καμπής η στιγμή που συνειδητοποιεί το αναπόφευκτο της δικής του θνητότητας. Η πορεία του ήρωα του Τολστόι είναι γεμάτη απογοητεύσεις και ηθικές αναθεωρήσεις, όταν έρχεται αντιμέτωπος με τον επικείμενο θάνατό του. Με την αυτογνωσία και την ηθική αναγέννηση που βιώνει ο χαρακτήρας του μεγάλου Ρώσου συγγραφέα, «Ο Θάνατος του Ιβάν Ίλιτς» διδάσκει την αξία της αυθεντικότητας και τη σημασία ενός ακέραιου ηθικού χαρακτήρα.

Άττικους Φιντς (Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια)

Ο Άττικους Φιντς είναι ένας «ήρωας» με την αυθεντική έννοια της λέξης. Ο χαρακτήρας του φημισμένου μυθιστορήματος της Harper Lee υπερασπίζεται χωρίς δεύτερες σκέψεις τη δικαιοσύνη, την εντιμότητα και την αλήθεια. Δε διστάζει να διακινδυνέψει τα πάντα προκείμενου να υπερασπιστεί έναν αθώο άνθρωπο, όντας αντιμέτωπος με ένα ολόκληρο σύστημα που μοιάζει θεμελιωμένο στις κοινωνικές διακρίσεις και τις ανισότητες. Διόλου τυχαία το «Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια» παραμένει ένα από τα σπουδαιότερα βιβλία για τη σημασία υπεράσπισης των πιο αδύναμων.

Χόλντεν Κώλφηλντ (Ο φύλακας στη σίκαλη)

Αμφιλεγόμενο, ανατρεπτικό και αναμφίβολα επιδραστικό, ο «Φύλακας στη σίκαλη» ανήκει στα επιδραστικότερα έργα της νεότερης αμερικανικής λογοτεχνίας. Το σπουδαίο μυθιστόρημα του J.D. Salinger μιλά για τα, πάντα πολύπλοκα, ζητήματα της ταυτότητας, της ταύτισης, της απώλειας και των σχέσεων. Ενώ το βιβλίο αρχικά προοριζόταν για ενήλικες, ο χαρακτήρας του Χόλντεν Κώλφηλντ αγαπήθηκε από μια ολόκληρη γενιά νέων ανανγωστών, ως ένα «σύμβολο της επανάστασης».

Γουίνστον Σμιθ (1984)

Ο Γουίνστον Σμιθ είναι ίσως το τραγικότερο πρόσωπο αυτής της λίστας. Μολονότι μοιάζει να μην κατανοεί το πραγματικό μέγεθος των όσων αντιμετωπίζει, το θάρρος του καταφέρνει να ξεπεράσει τον τρόμο που προκαλεί το απρόσωπο κράτος. Έστω και για μία στιγμή. Μέσα από τον εφιαλτικό κόσμο του «1984», ο Orwell αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, τη σημασία του αγώνα για ένα καλύτερο αύριο, ακόμα και όταν απέναντι στον άνθρωπο στέκεται ένα κολοσσιαίο σύστημα που μοιάζει να μην έχει αρχή, μέση και τέλος.

Πολ Μπάουμερ (Ουδέν νεότερον από το δυτικόν μέτωπον)

Στο σημαντικότερο ίσως αντιπολεμικό μυθιστόρημα που γράφτηκε ποτέ, ο Erich Maria Remarque βάζει στη θέση του πρωταγωνιστή τον 19χρονο Πολ Μπάουμερ. Δεν είναι ο τυπικός ήρωας που «κερδίζει» τον αναγνώστη με τη δύναμη του θάρρους και της γενναιότητας. Είναι ένας νέος, απογοητευμένος και απευαισθητοποιημένος άνθρωπος, η ψυχή του οποίου γίνεται έρμαιο της πολεμικής μηχανής. Μέσα από τη φρίκη που βιώνει στα χαρακώματα, βλέπουμε σε πρώτο πρόσωπο τη ματαιότητα του πολέμου και το υπέρτατο ιδανικό του σεβασμού στη ζωή.

Γιοχάνες Πίνεμπεργκ (Και τώρα ανθρωπάκο;)

Ο Γιοχάνες Πίνεμπεργκ, αν και δεν είναι ο συμβατικός ήρωας, είναι το σύμβολο της ατομικής συνειδητοποίησης και της ηθικής εξέλιξης σε μια κοινωνία, στην οποία διαφαίνεται διακριτικά το φάντασμα του ναζισμού. Της τερατώδους ιδεολογίας που έμελλε να στοιχειώσει την πατρίδα του Fallada και μαζί της όλο τον κόσμο. Παρουσιάζοντας μια κοινωνία σε οικονομική όσο και ηθική σήψη, το «Και τώρα ανθρωπάκο;» μας καλεί να διατηρήσουμε ζωντανή την ελπίδα και την αξιοπρέπειά μας. Ακόμα και αν ο κόσμος γύρω μας μοιάζει να καταρρέει.

Yossarian (Catch-22)

«What's the catch? Catch-22». Μια φράση που γεννήθηκε στις σελίδες ενός βιβλίου και από εκεί πέρασε στην αιωνιότητα. Ο στρατιώτης Yossarian είναι ο απόλυτος αντιήρωας. Ένας άντρας που αφήνει κυνικά στην άκρη την ηθική και για να αντιμετωπίσει έναν δαιδαλώδες κόσμο όπου δεσπόζει ο παραλογισμός και η γραφειοκρατία. Το όπλο που επιστρατεύει είναι το ίδιο το «παράλογο». Στην αριστουργηματική σάτιρα του Joseph Heller, κάθε έννοια της «λογικής» καταρρίπτεται σε ένα σουρεαλιστικό παιχνίδι «γάτας και ποντικιού» που δείχνει πώς τελικά το παράλογο μπορεί να είναι ο μοναδικός τρόπος για να διατηρήσουμε «σώας τας φρένας».

Η παρούσα reading list αγγίζει μόνο την κορυφή του λογοτεχνικού... παγόβουνου καθώς οι ήρωες που ζουν στις σελίδες των βιβλίων και αλλάζουν τον πραγματικό κόσμο πληθαίνουν με την ημέρα. Το φετινό Μάιο ανανέωσε τη βιβλιοθήκη σου με βιβλία που σε κάνουν να σκεφτείς για το καλό και το κακό, το όμορφο και το άσχημο. Το καλό και το κακό.